Salaýatty ómirdiń jarshysy

(Qazaq sport jýrnalıstıkasynyń qulageri Álim Anapıanov jetpis jasta)

Jaqsy adam jaryq sham sekildi, aınalasyna jaryq berip turatyn. Jaqsy adamdarmen kezdeskende basyńdaǵy bar máseleńdi keıin ysyryp qoıyp, jaqsynyń aıtqan ǵıbrat sózderinen uıyp tyńdap, jańyńa shıpa alǵandaı bolasyń. Sonymen qatar ómirge degen qulshynysyń artyp, boıyńa shabyt paıda bolady. Mine, sondaı jannyń biri Álim Ilııasuly Anapıanov.

Álim aǵamyz aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataev aıtqandaı, sózben sýret salyp, oı túıetin, parasat paıymy joǵary, bilimi tereń, baıtaǵy keń ardaqty tulǵa.

Qashan kórseń ómirge sergek, júzi nurly, salaýatty ómir saltyn berik ustaıtyn Álim aǵamyzdyń bet-beınesi, ómir joly jas urpaqqa úlken-ónege. «Tulpar bolar jylqynyń týysynan bilesiń» degendeı, Álim Ilııasuly Anapıanov bala kezinen oqýǵa zerek, jazba ónerine qushtar, sportqa jaqyn bolyp ósken eken. Týyp ósken kezindegi Taldyqorǵan oblysy, Gvardııa aýdany Qoǵaly aýylynda minezi birtoǵa jasóspirim ózi qatarly qurby-qurdastaryna syıly bolyp ósedi. Sportqa qumar ol baldáýren bala kezinen bastap-aq sporttyń voleıbol, gandbol, fýtbol, basketbol, jeńil atletıka men shańǵy sport túrlerinen birinshi razrıad sheberi atanady.

Birde kezekti aýdandyq jarysta topjarǵan balaǵa aımaqtyq gazettiń redaktory Halıl Qarpyqov týrnır týraly maqala jazýyn ótinip suraıdy. Osylaısha bolashaq jazýshy, jýrnalıst aýdandyq «Krasnoe znamıa» gazetine tuńǵysh ret maqalasy jarııalanady.

Orta mektepti aıaqtaǵannan keıin, Álim Ilııasuly zamandastarymen birge áskerı boryshyn óteýge attanady. Novosibirde áskerı mindetin atqaryp júrip óziniń jazýshylyq qabiletiniń ereksheligimen kózge túsedi. Dıvızııanyń «Na boevom postý» gazetine jazǵan maqalasyna dán rıza bolǵan dıvızııa komandıry daryndy jasty áskerı bólimshede turaqty túrde basylyp shyǵyp turatyn bas gazetine jumysqa aldyrady. Sodan úlken ómir mektebinen ysylyp shyqqan ol dıvızııa gazetiniń bas redaktorynyń orynbasary bolyp armııadan týǵan elge oralǵansha qyzmet etedi. «Altyn qaı jerde jatsa da jyltyraıdy», degen osylaı shyǵar sirá.

Jazba óneriniń maıtalmany bolyp shyńdalyp tóselýine áskerde alǵan tájirbıesi men komdıvtiń bergen minezdemesi aqjoltaı bolyp aldynan jarylqap, S.M. Kırov atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıtetine joǵary oqýǵa túsýge zor septigin tıgizse kerek. Aıtýly bilim shańyraǵyn  támamdaǵannan keıin Álim aǵa eńbek jolyn aýdandyq  «Krasnoe zanamıa», sosyn Ile aýdanynyń «Ilıch joly», «Lenınskaıa smena», (Ekspress K) gazetterinde tilshi bolyp bastaıdy. Sosyn júre kele ómiriniń 27 jylyn taban aýdarmaı arnaǵan «Vechernıı Almaty» gazetteriniń beldi tilshisi, bas redaktordyń orynbasary bolyp qaltyqsyz qyzmet atqarǵan. Sonymen qatar «Prosport Kazahstan», «Megapolıs» pen «Sport» (Sport.kz) gazetterinde eńbek etip, qazaq sport jýrnalıstıkasynyń aqberen jýrnalısi atanady.

Negizi «Sport» gazetine kelýine sebep bolǵan sol kezdegi aıtýly gazettiń bas redaktorynyń orynbasary, «Qaırat» fýtbol komandasynyń 1960 jyldardaǵy aty áıgili fýtbol sheberi Albert Pavlovıch Krasnov bolǵan eken.  Osylaısha, sol kezderdegi gazettiń bas redaktory Smatbek Tórebekovtermen úzeńgiles bolyp, qoıan-qoltyq bir redakııada jumys istep, el sportynyń jetistikterin qalamyna túsirip oqyrmannyń kóńilinen oryn alar ótkir maqala, ocherk, esseler jazyp otyrǵan. Sonymen qatar Álim Ilııasulynyń eldegi taralymy myqty «Sport» gazetinde 2001-2004 jylǵa deı bas redaktordyń orynbasary qyzmetin atqaryp úzdiksiz jumys istegenin de tilge tıek ete ketken oryndy bolar.

Álim Anapıanov Qazaqstan sporty týraly 20 tarta kitap jazyp shyǵarǵan eken. Álim aǵamyz orys tilinde jazsa da qazaqtyń rýhy, namysy, salt-dástúri shyǵarmalarynyń negizgi arqaýyna aınalǵan. Árbir kitabyn qolǵa alsańyz sport salasyndaǵy túrli termınderge tap bolyp, tanymdylyqqa baǵyt alǵan tilge jatyq shyǵarmalarmen sýsyndaısyz.  Sonymen qatar toǵysqan taǵdyrlar, elge tanymal tulǵalardyń ómir joldary men sport salasynyń túrli-shytyrman  oqıǵalaryn qyzyǵa oqyp zor ǵıbrat alýǵa bolady.

Jýyrda ǵana avtordyń «Dınamonyń» 100 jyldyǵyna oraı basylyp shyqqan tarıhı kitaby oqyrmannyń ystyq yqylasyna bólenip, sport qumar qaýymnyń bas barmaqpen baǵa bergen kitaptyń biri boldy.

Álim Ilııasuly Afına-2004 jáne Beıjiń-2008 Olımpıadalaryna baryp, qazaq eliniń namysyn qorǵaǵan sportshylardyń mereıli jeńisterin qalamyna túsirip jazyp shyǵarǵan. Belgili qalamgerdiń óz kózimen kórgen alaman jarystardaǵy keskilesken kezdesýler men tartysqa toly oqıǵalar basylyp shyqqan kitaptarynan baıan etiledi.

Hadıste: «Senderdiń jaqsylyqtaryń uzaq ómir súrýmen birge, izgilikti is qaldyrǵandaryń», deıdi. Álim aǵamyz salaýatty ómir saltyn ómiriniń urany etip alǵan adam. Jyl saıyn týǵan eline baryp, qazirde aramyzda joq birge oqyǵan jan dostarynyń qurmetine oraı, fýtboldan dástúrli túrde jarystar uıymdastyryp, baǵaly syılyqtardy aýyldastaryna tartyp berip, dastarhan jaıyp quran oqytyp qaıtady. Mundaı saýapty is árkimniń qolynan kele bermeıtni anyq.

Eń mańyzdysy TMD eline tanylǵan attarynan at úrketin sportshylardy úlgi-ónege retinde birge alyp baryp, aýyldastarymen kezdestirip, áıgili jandardyń qoltańbalaryn alyp sýretke túsip, sheksiz mereke tartý etýi asyl azamattyń týǵan elge, jerge degen sheksiz mahabbatynan týǵan dese bolady.  «Baǵalady el-jurtym alyp eske, Qos ordendi qadady kári tóske. Ardaqty eldi aralap án sap júrip, Kelgenimdi bilmeppin jetpis beske», dep jyrlaǵan kúmis kúmeı ánshi Kenen Ázirbaevtyń óleń joldaryndaǵydaı Álim aǵamyz kúsh-qýaty boıynda bulqynyp, ala dopty aıaǵyna shıirip oınap áli júgirip júrgen jan bolǵandyqtan jetpiske men qalaı kelip qaldym – dep qasqaıyp qarap turǵandaı. О́mir-ózen degen osy. Salaýatty ómirdiń jarshysy bolyp júrgen aǵamyz jasy jetpiske kelse de fýtbol dese ishken asyn jerge qoıyp, áli de ardager komandalastarynyń arasynan úzdik oıynshysy atanyp top jaryp júr.

Mine, arda azamattyń 70 jasqa tolýy torqaly toıy dabyr, dúbirmen dúıim jurtty úıirip, joǵary deńgeıde atalyp ótti.

«Dınamo» stadıonynda uıymdastyrlǵan bul jarysqa Almaty oblysy men Almaty qalasynyń sport ardagerleri men qalamgerleri túgeldeı jınalyp, sap túzegen 9 komanda jeńis úshin bar sheberlikterin ortaǵa saldy. Iá, «syrly aıaqtyń syry ketse de syny ketpegen», demekshi kezinde ala dopty urshyqsha ıirgen teńbil doptyń sheberleri jyldar boıy qalyptasyp qalǵan baı tájirbıelerin jasyl alańda barynsha kórsetýge tyrysty.

Jarystyń saltanatty ashylýyna kelgen qurmetti qonaqtar Qazaqstan sportyna eńbegi sińgen, KSRO-ǵa eńbegi sińgen sport sheberileri Berikqazy Seksenbaev, Borıs Chehlystev, Asqar Qojabergenov syndy aıtýly tulǵalar mereıtoı ıesine aqjúrekten quttyqtap, uzaq ómir tiledi. Sonymen qatar is-sharada Týrızm jáne sport mınıstrlininiń atynan berilgen «Eńbek ardageri» tósbelgisin «Dınamo» qoǵamdyq birlestiginiń apparat basshysy Gúláıim Haırolla mereıtoı ıesine saltanatty túrde tabys etti.

Negizi Álim aǵamyz «Dınamonyń» 85, 90 jáne 100 jyldyǵynyń ordenderimen de marapattalǵan. Sonymen Álim Anapıanovtyń 70 jasqa tolý torqaly toıyna oraı ótken alaman fýtbol jarysynda top jaryp shyqqan jeńimpazdar men júldegerler de belgili boldy.

Shashasyna shań jýytpaı shapqan júırikteı oıynda qarsylastaryn bárin oısyrata jeńgen Almaty oblysy Jambyl aýdanynan kelgen «Alataý» komandasy bas júldegi ıe bolsa, ekinshi oryndy Almaty qalasynyń «Sultan qorǵan» ardagerler komandasy qola júldeni, Almaty oblysy  Ile aýdanynan kelgen «О́tegen batyr»   komandalary jeńip aldy.

Týrnır jeńimpazdary kýboktarmen, tıisti dárejedegi dıplomdarmen jáne estelik syılyqtarmen marapattaldy.

Jarystyń úzdik oıynshylary nomınaııalary boıynsha Abat Tókenov, Arystan Seısenov pen osy joldardyń avtorynyń da aty atalyp ótip, qurmet syılyqtary tabys etildi.

Álim aǵamyz jetpeske kelse de qaladaǵy 60 jastan asqan ardagerler lıgasynda óner kórsetetinin aıtpaı ketýge bolmas. Búgingi týrırde Álim aǵamyzdan jasy úlken Jylys Rahımov kórermenderdiń kózaımy bolyp, «Eń egde fýtbolshy» degen nomınaııa boıynsha berilgen syılyqqa ıe boldy. Mine jastary jetpestiń belesinen asyp ketse de sportty ómiriniń ózegi etip júrgen aldyńǵy tolqyndy aǵalarymyzǵa qarap qýana da qyzyǵa   qaradyq.

«Elin súıer senińiz, óz otbasyn súıe alǵan» dep, Qasym Amanjolov aıtqandaı, Álim aǵamyz otbasy, áýletiniń tiregi, júregi. Meıramkúl apaımyzben qosylǵan qos ózendeı qosylǵan jubynan Marat pen Saltanat atty ul men qyz dúnıege kelgen. Jetelep ósirgen jeti nemeresi de saýatty, sanaly ári sportqa qumar. Nemeresi Aılý Qytaıdaǵy beldi ýnıversıtette bilim alady.

«Áke kórgen oq jonar», demekshi, sportqa uıyǵyn otbasynyń árbir múshesi úlken sportta aıtarlyqtaı jeńisti de jemisti joldaryn jalǵastyryp júrip keledi. Aıtalyq, Saltanat qyzynan týǵan nemereleri biri Daryn Avstrııanyń Vena komandasynda oınasa, Álı U-17 jastaǵy komandalar arasynda Qazaqstan ulttyq quramasynyń úzdik oıynshylarynyń biri atanyp, QJ League jarysynda «Astana» klýbynan «Shahterge» aýysyp baryp óner kórsetýde. Mine, «qasqa bıeden qasqa týmasa da tóbel týady», denen osy bolar. О́miri úlgi Álim atasynyń salǵan sara jolyn nemereleri abyroımen jalǵastyrýda. Urpaqtar jalǵasy degen osy shyǵar.

Birde men Álim aǵadan: «Aǵa osynshama kitap jazý ońaı emes. Kitap ol urpaqqa qalǵan mura. Qazaq sport jýrnalıstıkasynda qaldyrǵan izińiz máńgilik dep oılaımyn. Keler urpaq sizdiń qazynaly kitaptaryńyzdy mindetti túrde oqıtynyna senim zor. О́ıtkeni, jas óren sol kitaptardan zor ǵıbrat alyp qana qoımaı ómirlerine paıdaly qural retinde qoldanady. Qalam ustap jazar aldynda shabytty qaıdan alasyz jáne jastarǵa aıtar óset, ónegińiz týraly aıtsańyz?», dep suraǵan edim.

«Shabyt jalqaý adamnyń ýysyna túspeıtin nárse. Sonymen birge shabyt eńbekpen izdengen adamǵa ǵana kez bolatyn qonaq ispettes. Men árbir jazǵan shyǵarmama asqan yjdahattylyqpen, uqyptylyqpen, jaýpkershlikpen qaraǵandy jaqsy kóremin. Shabyt qozǵaýshy kúshte bolar bálkim, degenmen jaqsy istelgen jumystyń barysynda onyń nátıjesi retinde paıda bolatyn sııaqty. Eń bastysy, óziń júregiń qalap, istegen eńbegińdi súıý arqyly eńbegińniń jemesin kórýdiń ózi bir baqyt. Iıa qazirgi urpaqty kitap,gazet oqymaıdy dep jazǵyrýǵa beker. Ár zamannyń óz aǵysy bolady. Degenmende bizdiń jazǵan kitaptarymyzdy da qolyna alatyn ýaqyt jeterine senemin. О́ıtkeni, barlyǵy óter keter, al kitap ol ólmeıtin, óshpeıtin qundy qazyna dep bilemin», degen edi qalamger aǵamyz.

Iá, «О́miri mazmundy kisiniń shyǵarmashylyǵy da mazmundy», dep G.Ibsen aıtqandaı, maǵynaly, mazmundy ári mándi ǵumyr keshken Álim aǵa osylaısha jetpistiń bıigine kelip otyr.

Sóz sońynda «Qutty bolsyn jetpiske kelgen jasyńyz, Ortamyzda marqaıyńyz tasyńyz. Sııa-saýyt, qaǵazyńyzdy áli tastamaı, El sporty týraly tom-tom kitap jazyńyz», degen shýmaq joldardy qurmetti qalamger aǵamyzǵa arnaı ketsek artyq bolmas.

Jetpistiń shyrqaý bıigine kóterligen Qazaqstan Respblıkasynyń qurmetti sport qaıratkeri, elimizge belgili sport jýrnalıstıkasynyń beldi ardageri  Álim  Ilııasuly Anapıanovtyń ónegeli ómiri osyndaı joldarmen órnektelgen.

 

Aqyn ORDABAIULY,

ALMATY