VI Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndary: Almaty oblysynyń tulparlary top jardy

31 tamyz ben 6 qyrkúıek aralyǵynda Qyrǵyz Respýblıkasynda ótken VI Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndary da óz máresine jetip, kósh bastaǵan elder belgili boldy.

Negizi túrki elderiniń ortaq tarıhı-mádenı mura tóńireginde biriktirýge jáne etnosportty damytýǵa baǵyt alǵan bul alamanda Qazaqstan halqy asyǵa kútip, teledıdardan kóz almaı tamashalaǵanyn edi. Tipti, muhıt asyp Amerıka elderinen de kelgen tartysty jarysqa 13 elden 3 myńǵa jýyq sportshy qatysyp baq synady.

Qazaqstan quramasy aıtýly jarysta kóshbasshy elderdiń biri bolyp sanalǵany aqıqat. Jarys qortyndysy boıynsha  32 altyn, 20 kúmis jáne 22 qola júldeni jeńip alǵan Qazaqstan quramasy bas tuǵyrǵa kóterilip kósh bastady. Osylaısha, jalpykomandalyq esepte Qazaqstan 32 altyn júldemen birinshi orynda bolsa, 30 altyn júlde ıelengen Qyrǵyzstan ekinshi orynǵa, 7 altyn júldesi bar Reseı úshinshi orynǵa jaıǵasty. Ásirese, elimizdiń úmit artqan  sportshylary aýdaryspaq, jamby atý, qazaq kúresi, alysh, armrestlıng, arqan tartys, toǵyzqumalaq, mangala, dástúrli sadaq atý, at jarysy jáne basqa da ulttyq sport túrlerinen  altyn, kúmis, qola júldelerdi jeńip alyp, elimizdiń abyroıyn asqaqtatty.

Qazaqstannyń kóshpendiler oıyndaryndaǵy ár sport túrindegi atoılap jeńgen jetistikteri týraly aqparat quraldary jarysa jazyp jatyr. Iá, qansha jazsa da artyq bolmaıtyn úlken qýanysh dep esepteımiz. Ásirese, Qyrǵyzstanda ótip jatqan VI Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndarynda elimizdiń jelden júırik qulagerleriniń  osy Kóshpendiler oıyndaryndaǵy  alaman báıgelerdegi atoılap alda kelgen jeńisteri el esinen kópke deıin umytylmasy bir anyq.

Aıtalyq, alamanda 25 shaqyrymdyq qashyqtyqta qazaq shabandozdary úzdik nátıje kórsetip, tuǵyrdyń úsh satysyn da tolyq ıelendi. Eń bastysy — júldegerlerdiń úsheýi de Almaty oblysynyń sportshylary. Márege jaqyn aldyńǵy toptaǵy attardyń basy kórine bastaǵanda qıqý salǵan halyqtyń daýysynan dala tynǵandaı edi. Birinshi bolyp Nurasyl Bekbatyr «Aıman» atty sáıgúlikpen jeke-dara máre syzyǵyn qıdy. Onyń senimdi jeńisi Qazaqstan qorjynyna altyn júldeni alyp keldi.

Kelesi bolyp márege «Kókserek» atty tulparymen Asyljan Tólegen kelip jetip, kúmis júldeni ıelendi. Bul jarystaǵy Qazaqstannyń ekinshi júldesi boldy. Al úshinshi bolyp Ersultan Jarqyn «Qaraǵash» atty sáıgúlikpen márege jetip, qola júldeni jeńip aldy. Almaty oblysy úshin bul nátıje aıryqsha mánge ıe. О́ńir ókilderi ulttyq quramanyń júlde qorjynyna óz úlesterin qosyp qana qoımaı, at báıgesindegi eń bedeldi ári kúrdeli jarystardyń biri — alaman báıgede tuǵyrdyń barlyq úsh satysyn tolyq ıelendi.

Sondaı-aq, 18 000 metr qashyqtyqtaǵy ekstremaldy top báıgede qazaqstandyq shabandoz Ersultan Jarqyn márege birinshi bolyp jetti.

Ulttyq qurama sapynda Almaty oblysynyń namysyn qorǵaǵan Ersultan Jarqyn halyqaralyq etnosporttyń eń iri dodasynda óńir mereıin ústem etti. Kóp uzamaı Qazaqstan ushqyr báıgede de jeńis tuǵyrynan kórindi. 3 200 metr qashyqtyqtaǵy jarysta elimizdiń «Berıl Reıser» sáıgúligi top jaryp, úzdik atandy.

Jeńisti márege tulpardy Kárimjan Qurbanjanov bastap jetkizdi. Jeńimpaz tulpardyń ıesi — Baqtııar Baızaqov.

Qazaqstan qorjynyna úshinshi altyn qunan báıgeden tústi. 12 000 metr qashyqtyqtaǵy jarysta «Nurshashý» sáıgúliginiń shabysy el qorjynyna kezekti jeńisti saldy. Altyn júldeni Almaty oblysynyń taǵy bir ókili Sanjar О́mekeı jeńip aldy.

Úsh qashyqtyq — úsh jeńis — Qazaqstan qorjynyndaǵy úsh altyn júlde. Bul jerde tek jyldamdyq mańyzdy emes. Árbir máreniń artynda sáıgúliktiń kúshi men tózimdiligi, shabandozdyń dál esebi jáne ǵasyrlar boıy kóshpeli ómir saltynyń ajyramas bóligi bolǵan adam men jylqy arasyndaǵy erekshe baılanys jatyr.

Almaty oblysy úshin bul jarystar taǵy bir márte maqtanysh syılady. Ersultan Jarqyn men Sanjar О́mekeı Qazaqstan ulttyq quramasynyń VI Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndaryndaǵy altyn jetistigine óz úlesterin qosty. Árbir jeńistiń artynda — talaı shaqyrymdyq jattyǵý, sáıgúliktiń tózimdiligi, shabandozdyń sheberligi jáne jarystyń sońǵy qarysqa deıin joǵary qarqyndy saqtaı bilý qabileti jatyr.

Qazaq halqynyń mádenıetinde at sportynyń orny aıryqsha. Kóshpendiler úshin jylqy turmystyń ajyramas bóligi bolsa, atqa miný óneri men tulpardy baptaý sheberligi urpaqtan urpaqqa jalǵasyp otyrǵan.

Búginde bul dástúr halyqaralyq sport arenasynda jańa mazmunmen jalǵasyn taýyp keledi. Jalpy, VI Dúnıejúzilik kóshpendiler oıyndary ulttyq sporttyń tarıh pen qazirgi zamandy, mádenı mura men joǵary jetistikter sportyn toǵystyra alatynyn taǵy bir márte kórsetti. Al alaman báıgedegi búgingi jeńis — Qazaqstandaǵy at sporty mektebiniń joǵary deńgeıiniń jarqyn dáleli. Negizi qazaqtyń ár úıindegi qazyqta at baılaýly turýyn kórý bir baqyt. Ana sútimen men jylqy súti –bizdiń tarıhymyzdyń bastaýy. Al attar, júırikter- ol óner tarıhymyzdyń uly dara taraýy. Ol taraýysyz týǵan jerdi súıý múmkin emes. Al áli kúnge deıin qazaqtyń jas balasynyń atty kórse-mingisi,shapqysy kelip ketini — ol qandaǵy qasıet dep bilemiz. Endeshe at sportyna kóńildi aıyrqsha bólgen oryndy. Bul baǵytta Almaty oblysy qamshy saldyrmaı keledi. О́ıtkeni biz qazaq kóshpendi eldiń urpaǵymyz. At — er qanaty.

Aqyn ORDABAIULY,

ALMATY