فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىن التى رەت تاماشالاعان قازاق ءجۋرناليسى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، 75 جاستاعى وتاندىق سپورت ءجۋرناليسى، بەلگىلى قالامگەر سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نەسىپ ءجۇنىسباي ۇلى فۋتبولدان جاقىندا اقش، كانادا جانە مەكسيكادا بولعان  الەم چەمپيوناتىنا ارنايى بارىپ، ستاديوننان ءتورت جىلدا ءبىر كەلەتىن دۇرمەكتى دودانىڭ فينالىن تاماشالادى.

ول وسىمەن جۋرناليست رەتىندە  التىنشى رەت الەم چەمپيوناتىن ستاديوننان قاراپ قايتتى. قالامگەر Elordainfo.kz سايتىنا سۇحباتىندا FIFA اككرەديتاتسياسىن الۋ جولىن ايتىپ، اتلانت مۇحيتىنىڭ ار جاعىندا جاتقان الىپ ەل مەن مۋنديالدان العان اسەرى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى.

— الەۋمەتتىك جەلىدە ءسىزدىڭ اقش-تا جۇرگەنىڭىزدى كوردىك. وسى الەم چەمپيوناتىنا بارۋدىڭ ءساتى قالاي ءتۇستى؟ جۋرناليست رەتىندە اككرەديتاتسيانى قالاي الدىڭىز؟

– مەن بۇعان دەيىن 1982، 1986، 1990، 1998 جانە 2014 جىلدارى وتكەن الەم چەمپيوناتتارىنا جۋرناليست رەتىندە قاتىستىم. بيىل جاسىم 75-كە كەلسە دە، اقش، كانادا جانە مەكسيكادا جالاۋى جەلبىرەگەن دۇنيەجۇزىلىك دوداعا بارعىم كەلدى.

وسىعان بايلانىستى قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسىنا ءوتىنىش ءبىلدىردىم. فەدەراتسيانىڭ قىزمەتكەرى ماعجان دەگەن جىگىت قۇجاتتاردى دايىنداۋدان باستاپ FIFA-عا جولداۋعا دەيىن ۇلكەن قولداۋ كورسەتتى. سونىمەن قاتار ولجاس سىدىقبەك باسقاراتىن Elorda Aqparat مەدياكومپانياسى مەنى Elordainfo.kz تىلشىسى رەتىندە اككرەديتاتسيالاۋعا قولداۋ ءبىلدىردى.

FIFA 2026 جىلدىڭ 26 قاڭتارى مەن 31 ناۋرىزى ارالىعىندا وتكەن اككرەديتاتسيا كەزەڭىندە كوپجىلدىق تاجىريبەمدى ەسكەرىپ، جۋرناليستىك اككرەديتاتسيا بەردى.

وكىنىشكە قاراي، الەم چەمپيوناتى قارساڭىندا جۇرەگىمە وتا جاسالدى. دارىگەرلەردىڭ كەڭەسىمەن توپتىق كەزەڭ ماتچتارىن وتكىزىپ الىپ، اقش-قا تەك شيرەك فينال باستالار الدىندا عانا جولعا شىقتىم.

جاسىم 75-كە كەلسە دە، الەم چەمپيوناتتارىن تۇراقتى تۇردە اقپارات تاراتىپ جۇرگەن، مەنەن جاسى ۇلكەن شەتەلدىك جۋرناليستەر از ەمەس. ماسەلەن، ارگەنتينادان كەلگەن 92 جاستاعى ەنريكە ماركەس 1958 جىلدان بەرى فۋتبولدان الەم چەمپيوناتتارىنىڭ بىردە-بىرەۋىن جىبەرمەي، قاتارىنان 18 مۋنديالدى اقپاراتتىق تۇرعىدا قامتىپ كەلەدى.

— الەم چەمپيوناتىنا جۋرناليست رەتىندە اككرەديتاتسيا الۋ قاي كەزگە دەيىن سوزىلدى؟ جالپى، قيىن بولدى ما؟

– قازىرگى تاڭدا باسەكە كوپ. ماسەلەن، 1982 جىلعى الەم چەمپيوناتىن شامامەن ءۇش مىڭ جۋرناليست ناسيحاتتاسا، بيىلعى تۋرنيردە اككرەديتاتسيادان وتكەن جازبا باق وكىلدەرىنىڭ سانى 16 مىڭنان اسىپ جىعىلدى.

دەگەنمەن اككرەديتاتسيا العان جۋرناليستەردىڭ ءبارى بىردەي كەز كەلگەن ماتچقا كىرە المايدى. سۇرانىسى كوپ ويىندارعا ورىن سانى شەكتەۋلى بولادى. مىسالى، ارگەنتينا مەن انگليا ماتچىنا الدىمەن سول ەلدەردىڭ باق وكىلدەرى، كەيىن دوداعا قاتىسىپ جاتقان قۇرامالاردىڭ جۋرناليستەرى، سودان كەيىن عانا باسقا مەملەكەتتەردىڭ تىلشىلەرى جىبەرىلەدى.

مەن پلەي-وفف كەزەڭىندەگى بەس ويىنعا ءوتىنىش بەردىم. قۋانىشىما قاراي، FIFA بارلىق ءوتىنىشىمدى ماقۇلدادى. سونىڭ ىشىندە الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىن ستاديوننان كورۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.

— التى رەت الەم چەمپيوناتىنا باردىڭىز عوي. قاي الا دوپ دوداسى ەرەكشە بولدى؟

— اقش-تاعى الەم چەمپيوناتىنىڭ ورنى ەرەكشە. بىرىنشىدەن، العاش رەت 48 كوماندا سىنعا ءتۇستى. ەكىنشىدەن، دوپ دوداسىن ءۇش بىردەي مەملەكەت وتكىزدى. بىراق مەن تەك اقش-تا عانا بولدىم. سەبەبى، 1986 جىلى مەكسيكادا 1 ايدان استام ۋاقىت بولىپ، ەلدى ارالاعانمىن. كاناداعا ارنايى رۇقسات ۆيزاسى قاجەت.

اقش-تاعى فۋتبول ستاديوندارىنىڭ دا اتموسفەراسى ەرەكشە. كەمى 65 مىڭ جانكۇيەر سيادى. ۇلكەن ستاديون بولسا دا، ينە شانشار ورىن جوق. بۇنىڭ بارلىعى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسى ەكەندىگىن بىلدىرەدى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، كەيىنگى جىلدارى بۇل ەلدە فۋتبولعا دەگەن كوڭىل ەرەكشە ءبولىنىپ، الەمدىك فۋتبول جۇلدىزدارى دوپ تەۋىپ ءجۇر. ال فۋتبولشىلاردىڭ ىشىنەن ديەگو مارادونانىڭ ورنى بولەك. 1986 جىلى ونىڭ ويىنىنا ءتانتى بولدىم. مەن ءۇشىن ودان اسقان فۋتبولشى جوق. سۋرەتكە ءتۇسىردىم، قولىن الدىم. ارنايى وچەرك جازدىم. قازىرگى فۋتبولشىلاردىڭ الدى – ليونەل مەسسي. وعان داۋ جوق. كريشتيانۋ رونالدۋ دا كەرەمەت. وسى ەكەۋى XXI عاسىردىڭ قۇدىرەتتەرى. ال كيليان مباپپە – گول سوعۋدىڭ عانا شەبەرى. بۇل جەردە تابيعي تالانت تەك ليونەل مەسسيدە عانا بار. فۋتبول سيقىرشىسى. بىراق مارادونانىڭ الدىنا تۇسىرمەيمىن. رونالدۋ ءوزىنىڭ جەتىستىگىنە ەڭبەك، ىزدەنىس ارقىلى جەتتى.

فينالدىق ويىنعا كەلسەك، ليونەل مەسسي الاڭدا تىم بوس ءجۇرىپ قالدى. وعان دوپ بەرىلمەدى. قارسىلاستار دا ونىڭ ادىمىن اشتىرمادى. ول اشىلىپ ويناي المادى. مارادونانىڭ مەسسيدەن ارتىقشىلىعى – قارسىلاستىڭ بىرنەشە ويىنشىسى تۇرسا دا، دوپقا تالاسۋدان تايسالمايتىن. مەسسيدە فينالدا ءدال سول قاسيەت جەتىسپەدى. بىراق ول ويلى جىگىت. دوپپەن جىلدام شەشىم قابىلداپ، جاسىل الاڭدا بارلىعىن سەزىپ وتىرادى. دەگەنمەن ونىڭ ارتىقشىلىعى فينالدا جەڭىسكە جەتكىلىكسىز بولدى.

جالپى ءوزىم بارعان الەم چەمپيوناتتارى بويىنشا «مەكسيكاداعى فۋتبول تويى»، «فۋتبولمەن تىنىستاعان يسپانيا»، «مۇحيت كەشىپ كەلگەن دوپ» سىندى ارنايى كىتاپتار جازعانمىن. كەيىنگى 1-2 كىتابىمدى الداعى ۋاقىتتا ءساتى سالسا، شىعارامىن دەگەن جوسپارىم بار.

— اقش-تا جۋرناليستەرگە الەم چەمپيوناتى كەزىندە ارنايى ءۇي قاراستىرىلعان با؟ ۇيلەردىڭ باعاسى دا قىمبات بولعان شىعار…

—  ارينە، ۇلكەن جارىس كەزىندە ۇيىمداستىرۋشىلار شەتەلدىك جۋرناليستەرگە ارنايى قوناق ءۇي ۇسىنادى. ونىڭ باعاسى قىمباتتاۋ. زەينەتكەر رەتىندە ءوزىمنىڭ قارجىما بارعاندىقتان (ساپارىمنىڭ جارتى بولىگىن تولەۋگە دەمەۋشى دە تابىلدى)، رەسمي قوناق ءۇيدىڭ قاسىنان ارزان جاتىن ۇيلەردى الدىن الا ىزدەپ تاپتىم. سەبەبى، ماتچتارعا بارۋ ءۇشىن، جۋرناليستەرگە ارنايى اۆتوبۋس بولىنگەن. سونداي-اق الەم چەمپيوناتى كەزىندە تاماقتاردىڭ، دۇكەندەگى زاتتاردىڭ دا بىرنەشە ەسە قىمباتتاپ كەتەتىندىگىن ايتقىم كەلەدى.

— اقش-تا الەم چەمپيوناتىنىڭ نەشە ويىنىنا باردىڭىز؟ ءسىز ءۇشىن قالاي بولىپ جاتىر؟ قانداي مىقتى ويىنشىلاردى كورە الدىڭىز؟

—  وكىنىشكە قاراي، دەنساۋلىعىما بايلانىستى توپتىق كەزەڭدەردى جىبەرىپ العانىمدى ايتتىم. سوندىقتان، فينالدىڭ 8/1 بولىگىندە بىر ويىن، شيرەك فينالدا 2 ويىن، جارتىلاي فينالدا 1 ويىن جانە فينالدىق ماتچتى تاماشالادىم.

جاسىل الاڭدا برازيليا، پورتۋگاليا، فرانتسيا، ارگەنتينا، نورۆەگيا، يسپانيا، ماروككو فۋتبولشىلارىن كوردىم. ال ماتچتان كەيىن ءباسپاسوز جيىنىنا قاتىسۋعا قاتتى سەبەپ بولمادى.

— فينالدىق ماتچقا جۋرناليست رەتىندە بيلەت الۋ قانشالىقتى قيىن؟ بارلىق اككرەديتتەلگەن باق وكىلدەرى كىرە الا ما؟ بۇعان دەيىنگى الەم چەمپيوناتتارىنىڭ فينالىندا بولىپ پا ەدىڭىز؟

— بۇعان دەيىن ايتقانىمداي، مەن بارعان بەس الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىن ستاديوننان كورۋ باقىتى بۇيىرىپتى. تورتجىلدىقتىڭ باستى ويىنى بولعاندىقتان، نەبارى 2-3 مىڭ عانا جۋرناليستكە بيلەت بەرىلدى. سونىڭ قاتارىنا كىرگەنىمە وتە قۋانىشتىمىن. سەبەبى، جاي كورەرمەن رەتىندە فينالدىڭ ەڭ ارزان بيلەت 11 مىڭ اقش دوللارىنان باستالسا، ەڭ قىمباتى باستاپقىدا 32 850 دوللار بولسا، كەيىننەن 2 ملن اقش دوللارىنا دەيىن ءوستى.

— تاريحي الەم چەمپيوناتىن كوزبە-كوز كوردىڭىز. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، مۋنديالعا 48 ەلدىڭ قاتىسۋى دۇرىس پا؟

— مەنىڭ ويىمشا، دوپ دوداسىندا ەلدەردىڭ سانىن ارتتىرۋ – فۋتبولدىڭ باعاسىن ءتۇسىرۋ، ادەمىلىگىنەن ايىرۋ دەپ ەسەپتەيمىن. سونىڭ سالدارىنان الەم چەمپيوناتىنا لايىقسىز كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق قۇراما كوماندالارى دا قاتىستى. بىراق FIFA پرەزيدەنتى دجانني ينفانتينو الداعى ۋاقىتتا كوماندالاردىڭ سانى 64-كە دەيىن ارتۋى مۇمكىن ەكەندىگىن دە ايتتى. نەگە؟ سونىڭ ارقاسىندا توپتىق كەزەڭدە جانكۇيەرلەر ءۇشىن ءىش پىستىرارلىق ويىندار وتە كوپ بولدى. الەم چەمپيوناتىندا ەڭ مىقتى 32 قۇراما عانا بولۋى كەرەك.

— ءسىز ءوزىڭىز قانداي قىزىقتى جايتتارعا كۋا بولدىڭىز؟

— تۋرنير بارىسىندا بىرقاتار داۋلى جايتتارعا كۋا بولدىق. ماسەلەن، اقش قۇراماسىنىڭ شابۋىلشىسى فولارين بالوگان قىزىل قاعاز العانىنا قاراماستان، 8/1 فينالدا بەلگيامەن  ماتچقا قاتىستى. بۇل عاسىرلار بويى قابىلدانعان فۋتبول ەرەجەسىن اياققا باسۋ جانە ءبىر ەلدىڭ باسشىسىنىڭ ايتقانىنا كونىپ، قاتاڭ قاعيداتتى جوققا شىعارۋ رەتىندە سانالادى.

تاعى ءبىر ماسەلە — فينالداعى ۇزىلىس. ادەتتەگى 15 مينۋتتىڭ ورنىنا ءۇزىلىس كونتسەرتتىك باعدارلامانىڭ سالدارىنان شامامەن 27 مينۋتقا سوزىلدى. مەنىڭشە، مۇنداي وزگەرىس فۋتبولدىڭ وزىنە ەمەس، شوۋ ەلەمەنتتەرىنە باسىمدىق بەرىلگەنىن كورسەتەدى.

سونىمەن قاتار، بيلەت باعاسىنىڭ شەكتەن تىس قىمباتتاۋى دا قاراپايىم جانكۇيەرلەردىڭ قالتاسىنا قيىندىق تۋعىزدى. شيرەك فينال قارساڭىندا ماروككودان كەلگەن جانكۇيەرلەردىڭ 1 500 اقش دوللارى تۇراتىن بيلەتتى ساتىپ الا الماي جۇرگەنىنە كۋا بولدىم. مەنىڭشە، FIFA مۇنداي ماسەلەلەردە كوممەرتسيالىق تابىستان گورى جانكۇيەرلەردىڭ مۇددەسىن كوبىرەك ەسكەرۋى قاجەت. وسىنداي جاعدايلاردان كەيىن دجانني ينفانتينونىڭ قىزمەتىنە قاتىستى دا سۇراقتار تۋىندايدى دەپ ويلايمىن.

— الەم چەمپيوناتى سەكىلدى دودانىڭ اقش، كانادا، مەكسيكادا وتكىزىلۋىنە قانداي باعا بەرەسىز؟

— اقش پەن يران اراسىنداعى داۋلى جايتقا بايلانىستى جارىس قوجايىندارى يران جانە وزگە بىرنەشە ەلدىڭ فۋتبولشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرىنە ۆيزا بەرۋدەن باس تارتتى. يراننىڭ تۇراتىن ورنى اقش-تان مەكسيكاعا اۋىستىرىلدى. تەك ماتچ كۇنى عانا ولارعا اقش-قا كىرۋگە رۇقسات بەرىلدى. ودان بولەك، افريكا چەمپيونى سانالاتىن سەنەگال فۋتبولشىلارىن اۋەجايعا قونعان ساتتە كيىمدەرىن شەشىپ، ۇياتقا قالدىردى. ءۇش ەلدە بىردەي الەم چەمپيوناتىن وتكىزۋ جانكۇيەرلەرگە دە وڭاي تيمەدى. تەك قانا اقش-تىڭ وزىندەگى قالالاردىڭ اراسى كەمىندە 2 مىڭ شاقىرىمنان اسادى. وسىنداي مىسالدار وتە كوپ. مەنىڭ ويىمشا، FIFA ۇيىمىنىڭ تالاپتارىن ەسكەرمەيتىن ەلدەردە جاھاندىق دودا وتكىزىلمەۋى كەرەك.

— اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اڭگىمەلەسكەن قانات بايۇزاقوۆ