SportPress.kz Qazaqstan sport jańalyqtary
19 qyrkúıekte Japonııanyń Aıchı prefektýrasy men onyń ortalyǵy Nagoıa qalasynda HH jazǵy Azııa oıyndarynyń jalaýy kóteriledi.
Jarystar Tokıo qalasy men Sıdzýoka, Osaka jáne Gıfý prefektýralaryndaǵy arenalardy qosa alǵanda, 50-den astam sport nysanynda bolady.
Azıadanyń baǵdarlamasyna 43 sport túri men 71 dısıplına engizildi. Jalpy 469 júlde jıyntyǵy sarapqa salynady.
Azıadanyń baǵdarlamasyna 43 sport túri engizilse, sonyń 35-inde otandastarymyz medal úshin talasady. Onyń ishinde Qazaqstan spolrtshylary bıyl alǵash ret resmı baǵdarlamaǵa qosylǵan MMA (aralas jekpe-jek), padel jáne vırtýaldy taekvondo sııaqty erekshe sport túrlerinen bolatyn jekpe-jek túrlerine de qatysady.
Elimiz Azııa oıyndaryna derbes memleket retinde 1994 jyldan bastap qatysyp keledi. Osy ýaqytqa deıin Qazaqstan sportshylary 8 jazǵy (1994 —2022) jáne 7 qysqy (1996—2025) Azııa oıyndaryna qatysty.
Jazǵy Azııa oıyndarynyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan quramasy barlyǵy 637 medal (165 altyn, 180 kúmis jáne 292 qola) ıelendi. Onyń ishinde eń kóp 25 altyn júldeni kanoe men baıdarkada eskek esýshiler alsa, odan keıin jeńil atletıkadan 23, bokstan 16, nysana kózdeýden 14 (oq atý men stend atýdan), aýyr atletıkadan 12, tas joldaǵy velosporttan 12 altyn medaldi jeńip alǵan bolatyn. Al Qazaqstan úshin jazǵy Azııa oıyndarynyń ishinde eń sátti bolǵan jarys 2014 jylǵy Inchhonda boldy. Koreıadaǵy jarysta otandastarymyz 28 altyn, 23 kúmis, 33 qola júldemen jalpy esepte 37 eldiń arasynan tórtinshi orynǵa turaqtady.
Jalpy elimiz komandalyq esepte eń jaqsy kórsetkish retinde tórtinshi orynnan tórt ret (1994, 2002, 2006, 2014) kóringen.
Qazaqstan ulttyq quramasy úshin bıylǵy dodanyń bir ereksheligi, ol otandastarymyzdyń sany jaǵynan eń kóp qatysatyn Azııa oıyndary bolady.
Ulttyq Olımpıada komıtetiniń habarlaýynsha, ótinimderge sáıkes Azıadaǵa qatysý úshin 559 sportshy tirkelgen. Ulttyq Olımpıada komıtetine sportshylardy jarystan shyǵarý týraly eshqandaı ótinish túsken joq. Osyǵan baılanysty Azııa Olımpıadalyq keńesi sheshim qabyldaǵanǵa deıin 559 sportshynyń barlyǵy jarysqa qatysatyn sportshylar quramynda qalady.
«Sportshyny jarystan shyǵarý týraly sheshimdi Ulttyq Olımpıada komıtetiniń ótinishi negizinde Azııa Olımpıadalyq keńesi (AOK) men AINAGOC (uıymdastyrý komıteti) qabyldaıdy», dep habarlady Ulttyq Olımpıada komıteti.
Olar jarystyń 35 túrinen baq synaıdy.
Bul ótken Azıadamen salystyrǵanda edáýir kóp. 2023 jyly Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótken syndarǵa 523 sportshy qatysqan edi.
2023 jyly otandastarymyz 10 altyn, 22 kúmis, 48 qola júldemen jalpy esepte 11-orynǵa shyǵyp, tómengi kórsetkishin kórsetti. Sondyqtan osy joly sańlaqtarymyz altyn júldeni barynsha jeńip alyp, qurmet tuǵyrynyń eń bıik satysynan kórinse degen tilegimiz bar. Eń kóp júlde jıyntyǵy jeńil atletıka (50 júlde jıyntyǵy), júzý (41 júlde jıyntyǵy), baıdarka jáne kanoede eskek esýde (24 júlde jıyntyǵy) úlestiriledi. Otandastarymyzdyń sporttyń bul túrlerinen júldeni jeńip alýǵa múmkindigi zor. Sonymen birge Azıadanyń baǵdarlamasyna alǵash ret qosylǵan MMA, padel, BMX frıstaıl, serfıng pen tekboldan da nátıje kórsetýge bolady.
Azııa oıyndary – sportshylar úshin Olımpıadadan keıingi eń mańyzdy jarys. Sondyqtan tórt jylda bir ótetin dodaǵa daıyndyq Olımpıada alaýy sóngennen keıin-aq bastalyp ketedi. Bıylǵy básekege de sporshylarymyz tyńǵylyqty daıyndyqpen attanyp ketti.
Jaqynda Astanada Týrızm jáne sport mınıstri Erbol Myrzabosynov Azıadaǵa qatysatyn bir top sportshymen kezdeskende de osynaý oıyndardyń jyldyń basty sporttyq dodalarynyń biri jáne elimiz úshin mańyzdy jarys ekenin, ulttyq quramany jaqsy daıaıyndaý úshin memleket tarapynan qajetti jaǵdaılar jasalǵanyn atap ótti. Sonymen birge qorytyndy daıyndyq kezeńinde sportshylardyń fızıkalyq jaǵdaıyna, qalpyna kelýine jáne jarys kúnderine tikeleı daıyndyǵyna erekshe nazar aýdarylǵanyn aıtty.
«Azııa oıyndary – jyldyń basty sporttyq dodalarynyń biri jáne elimiz úshin mańyzdy jarys. Komandanyń negizgi bóligi qazirdiń ózinde Japonııada qorytyndy daıyndyq kezeńinen ótip jatyr. Sportshylardyń klımatqa, aýa raıyna, ýaqyt beldeýine aldyn ala beıimdelip, óz jarystaryna ońtaıly daıyndyqpen kelýi úshin barlyq jaǵdaıdy jasaýǵa tyrystyq. Sizder Azıadaǵa jyldar boıǵy qajyrly eńbekti, jattyqtyrýshylardyń eńbegi men mıllıondaǵan otandasymyzdyń qoldaýyn arqalap bara jatsyzdar. Sizderge óz kúshterińizge senimdilik, sáttilik jáne úzdik nátıjeler tileımin», dedi ol.
Kezdesýde Oıyndardyń ashylý saltanatyndaǵy sportshylar sherýinde Qazaqstannyń atynan shyǵatyn sportshylar da tanystyryldy. Olar – dzıýdodan Olımpıada chempıony Eldos Smetov pen ústel tennısinen ulttyq quramanyń sportshysy Sarvınoz Mırkadırova.
Osy kezdesýde dzıýdodan Olımpıada chempıony Eldos Smetov mınıstrdiń qolynan saltanatty jaǵdaıda memlekettik týdy alǵan soń, ulttyq quramanyń Azıadaǵa daıyndyǵy týraly aıtyp, kópshilikke el namysyn qorǵaý úshin qolda bar múmkindiktiń bárin jasaıtynyn jetkizdi.
«Búgin men úshin tarıhı kún. HH Jazǵy Azııa oıyndarynda kók týdy ustap shyǵý mártebesi maǵan buıyryp tur. Mundaı sát mende birinshi ret. Bul sheshimdi qabyldaý ońaıǵa soqqan joq. Sebebi, munyń artynda qanshama jaýapkershilik, eldiń, memlekettiń senimi bar. Osy oıynda bar kúshimdi salýǵa ýáde beremin. Elimizdiń kók týyn ustap shyǵý úlken mártebe», dedi Olımpıada chempıony.
Sondaı-aq, ol qazirgi kezde memleket tarapynan sportshyǵa barlyq jaǵdaı jasalǵanyn, jarystar men oqý-jattyǵý jıyndarynda qajetti medıınalyq kómek, dári-dármek, saýyqtyrý sharalary men sportshynyń qaıta qalpyna kelýi úshin barlyq jaǵdaıdyń usynylyp otyrǵanyn atap ótti.
Eldos aıtsa, rasyn aıtady. Oǵan ár jarys saıyn memleket múmkindiktiń bárin berip otyr. Sol múmkindikti ol dúbirli dodada tarıhı jeńiske aınaldyryp keledi. 2024 jylǵy Olımpıadanyń altyn júldesi – osy júıeli qoldaý men sportshynyń mańdaı teri, qajyr-qaıraty men tabandylyǵynyń nátıjesi.
Tabanbylyq degennen shyǵady, dzıýdoıst Parıj Olımpıadasyna deıin eki ret Olımpııalyq oıyndarǵa qatysyp, ekeýinen altyn medal bolmasa da júldesiz qaıtpady.
2016 jyly Olımpıadanyń kúmis, 2020 jyly qola júldesin aldy. Sodan keıin ol arman-maqsatyna jetý úshin «Altyn júlde alamyn», dep jattyǵýyn jalǵastyryp, daıyndala berdi. Mine, sol tabandylyqtyń arqasynda ol 2024 jyly Olımpıadanyń qurmet tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildi.
Búginde Qazaqstan delegaııasy tolyǵymen Kún shyǵys eline jetti. Bıyl ulttyq quramany daıarlaý júıesine jańa tásil engizildi. Qorytyndy oqý-jattyǵý jıyndarynyń edáýir bóligi tikeleı Azııa oıyndary ótetin elde uıymdastyryldy.
Bul sheshim sportshylardyń jarys bastalǵanǵa deıin aldyn ala jergilikti jaǵdaıǵa beıimdelýi, ýaqyt beldeýine, klımattyq jaǵdaılarǵa jáne jarys ortasynyń erekshelikterine úırenýi úshin qabyldandy. Sonymen qatar Japonııada sportshylardyń daıyndyǵy tekserilip, jarystar aldyndaǵy jattyǵý júktemelerine qajetti túzetýler engiziledi.
Endi Qazaqstan quramasy qatysatyn sport túrlerine kelsek, bizdiń sańlaqtar jarystyń 35 túrine qatysady. Sonyń ishinde Eldos Smetov bastaǵan dzıýdoshylarymyz júldege úmittilerdiń biri bolyp otyr.
Degenmen dzıýdoda Japonııanyń mysy basym bolatyn sııaqty. Altyn júldege basty úmitker retinde japon Rıýdzıý Nagaıamanyń aty atalyp júr. Qazaqstan quramasynda Eldos Smetov, álem chempıonatynyń fınalısi Ábıba Ábýjaqynova men Azııa chempıony Almat Ádiletke úmit artamyz. Qazir Ábıba álemdik reıtıngte 19-orynda tur. Dzıýdo kúresinde Los-Andjeles Olımpıadasyna barýǵa múmkindik beretin upaı úlestiriledi.
Boksshylarǵa kelsek, Azıadaǵa Qazaqstan sapynan 9 álem chempıony men 2 álem chempıonatynyń fınalısi qatysady. Bul dodada 11 júlde jıyntyǵy úlestiriledi. Shynyn aıtqanda, bylǵary qolǵap ıeleriniń qaı-qaısysy bolsyn altyn júldeni jeńip alýǵa úmitker. Buǵan deıin Qazaqstan ulttyq quramasy Anglııanyń Lıverpýl qalasynda ótken álem chempıonaty men Mońǵolııada jalaýy jelbiregen Azııa chempıonatynda jalpy esepte top jarǵan edi. Soǵan qarap ulttyq qurama taǵy da bıikten kórinýi ábden múmkin. Degenmen, Azııada elimizge О́zbekstan, Úndistan, Mońǵolııa, Pákistan, Qytaı, Japonııa sııaqty elderdiń ókilderi de básekeles bola alady. Olar jaqynda Nagoıa qalasynda ótken sońǵy halyqaralyq oqý-jattyǵý jıynynda Qazaqstan quramasymen birge bir zalda jattyqty.
Velosporttan Alekseı Lýenkonyń top jarýy ábden múmkin. Ol 2014, 2018, 2023 jyldary jazǵy Azııa oıyndarynda jeke saıysta chempıon atanǵan. Alekseı jaqynda Ispanııada ótken «Výelta» kópkúndiginiń kezeńinde tórtinshi orynǵa turaqtap, jaqsy qyrynan kórindi.
Qazirgi kezde ol Azııa oıyndarynda eń kóp altyn medal jeńip alǵan sportshylardyń qataryna kiredi. Bıylǵy básekede ol 160 shaqyrymǵa toptyq jarysta jáne ýaqyt úshin ótetin jekeleı saıysta baq synaıdy.
Toptyq jattyǵýda Alekseı Lýenkodan bólek, bıylǵy Azııa chempıony Evgenıı Fedorov pen Nıkolıa Vınokýrov synǵa túsedi. Olar 2018 jyldan beri jazǵy Azııa oıyndarynda turaqty túrde 2 altyn júlde alyp keledi. Osy joly da sol jetistigin qaıtalsa nur ústine nur bolar edi.
Trektegi jáne tasjoldaǵy velosportqa mamandanǵan veloshabandoz Rınata Sultanova bıyl Azııa oıyndaryna ekinshi ret qatysady. Buǵan deıin ol Hanchjoýda ótken Azııa oıyndarynda synǵa túsken.
Sol jyly Rınata qurlyqtyń basty dodasynda alǵashqy medalin jeńip alǵan edi. Endi osy joly da onyń júldegerlerdiń qatarynan kórinetinine sengimiz keledi.
Aýyr atletıkada birneshe sportshymyz 12 jyldan keıin ǵana jazǵy Azııa oıyndaryna qatysýǵa múmkindik aldy. Bul sport túrinen 2014 jyly Margarıta Elıseeva chempıon bolǵan edi. 2018 jyly jarysqa birde-bir sportshymyz qatyspady. Al 2023 jyly dopıng daýyna baılanysty sportshylarymyz senimdi aqtamady. Aleksandr Ývarov qana qola júldege ıe boldy. Al bıylǵy Azııa oıyndarynda Qazaqstan atynan on aýyr atlet baq synaıdy.
Bir ókinishtisi, qurama tizimine komandanyń keıbir kóshbasshylary kirmeı qaldy. Tipti, álem chempıony Artem Antropov pen jasóspirimder arasynda eki dúrkin álem chempıony Edige Emberdi de bul básekeden tys qalady. О́ıtkeni, 27 qazanda Nınboda 2028 jylǵy Olımpııalyq oıyndarǵa joldama beretin álem chempıonaty bastalady. Sondyqtan Azııa oıyndaryna qatysatyn sportshylardyń arasynda eresekter arasyndaǵy halyqaralyq jarystarda eń eleýli nátıjege jetken Nurǵısa Ádiletuly men Lıýbov Kovalchýkti ǵana aıtýǵa bolady.
Nurǵısa 95 kelige deıingi salmaqta baq synaıdy. Ol jarysqa álem chempıony retinde qatysady. Alaıda onyń júldeler qorjynynda Azııa oıyndarynyń medali ázirge joq.
85 kelide Alekseı Chýrkınniń de júlde alýǵa múmkindigi bar. Lıýbov Kovalchýk bolsa, 86 keliden asa salmaqta Azııa oıyndaryna iri halyqaralyq jarystarda júlde alǵan tájirıbeli sportshy retinde kúsh synasady.
Azııa oıyndarynda aýyr atletıka jarystary 23-29 qyrkúıek aralyǵynda bolady. Nurǵısa Ádiletuly 28 qyrkúıekte synǵa tússe, Lıýbov Kovalchýk 29 qyrkúıekte otandastarymyzdyń arasynda sońǵy bolyp jarys jolyna shyǵady.
Semserlesýden erler quramasy bıylǵy jyldy óte jaqsy bastady. Qazir de jarystarda jaqsy nátıje kórsetip keledi. Maýsym aıynda sapy saıysynan erler quramasy Japonııany jeńip, Azııa chempıony atansa, shilde aıynda óz tarıhynda alǵash ret álem chempıony ataǵyna ıe boldy.
Sporttyń bul túrinen el quramasyn Ýkraınadan kelgen Aleksandr Gorbachýk jattyqtyrady. Ol 2024 jylǵa deıin 15 jyl Japonııany jattyqtyrǵan bolatyn. Áıelder arasyndaǵy sapy saıysynda Irına Bakaldına da jeńiske degen jigerin kórsetip keledi. Ol Reseıden kelip, Qazaqstan quramasyna tez sińisip, Azııa chempıonatynda jarystyń basty favorıti sanalǵan álem chempıony Ońtústik Koreıanyń ókili Son Sen Sarany jeńgen edi. Sonymen birge Parıj Olımpıadasynda shırek fınalǵa jetken Áıgerim Sarybaıdyń kezegi kelse dep te otyrmyz. Odan da úmitimiz joq emes.
Kórkem gımnastıkada Aqmaral Erekesheva men Aıbota Ertaıqyzyna úmit artamyz.
Tamyz aıynda Germanııanyń Frankfýrt qalasynda ótken álem chempıonatynda Aqmaral Erekesheva 115.800 upaımen Azııa qurlyǵy boıynsha eń joǵarǵy altynshy oryndy qanaǵat tutty. Aqmaral — kópsaıys qorytyndysy boıynsha jasóspirimder arasyndaǵy álem chempıony. Solaı desek te onyń qarsylastary da qara jaıaý sportshylar emes. Osy dodada 10-orynǵa Jı Vang (Qytaı) turaqtasa, bıylǵy Azııa chempıony Tahmına Ikromova (О́zbekstan) 13-oryndy ıelendi. Desek te olarǵa qaraǵanda Aqmaral Erekeshevanyń múmkindigi jaqsyraq. Aqmaral jaqynda Chehııanyń Brno qalasynda ótken Gran-prı kezeńin bes medaldi jeńip aldy.
Otandasymyz jekeleı kópsaıysta ekinshi oryn alǵan edi. Sondaı-aq jekeleı jattyǵýlar boıynsha tórt fınalǵa shyqty. Nátıjesinde Aqmaral shyǵyrshyqpen oryndalatyn jattyǵýda 29.150 upaı jınap, altyn medaldi ıelendi. Al doppen oryndalatyn jattyǵýda 28.000 upaı, urshyqtar básekesinde 29.050 upaı jáne taspamen oryndalatyn jattyǵýda 27.600 upaı enshilep, úsh kúmis medalǵa ıe boldy.
Osylaısha, Aqmaral Erekesheva bir altyn jáne tórt kúmis medalmen jarysty aıaqtady.
Aıbota Ertaıqyzyna kelsek, ol mamyr aıynda ótken Azııa chempıonatynda 113.650 upaımen kúmis júldeger atanǵan. Sondyqtan Azııa oıyndarynda chempıondyq ataqqa basty talas osy 3 eldiń arasynda bolýy múmkin.
Sporttyq gımnastıkadan bıyl Álem kýbogy úshin ótken týrnırdiń bes kezeńinde otandastarymyz 7 kúmis, 3 qola júldeni ıelendi. Sol kezdegi nátıjege qarap, at snarıady boıynsha Zeınolla Ydyrysov, Parıj Olımpıadasynyń kúmis júldegeri Narıman Qurbanov, kermedegi jattyǵýdan Mılad Karımıdiń júlde alýǵa múmkindigi jaqsyraq dep aıtýǵa bolady.
Kúres túrlerinen birneshe balýannyń júldege iligýge múmkindigi bar. Mysaly, álem chempıondary Parıj Olımpıadasynyń kúmis júldegeri Demeý Jadyraev, Rızabek Aıtmuhan, Olımpıadalyq salmaqqa kóterilgen Nurqoja Qaıpanov, álem chempıonatynyń birneshe márte júldegeri Azamat Dáýletbekov, Jámıla Baqbergenova, Elmıra Syzdyqova, U20 sanatynda álem chempıony Edige Qasymbek pen U23 sanatynda álem chempıony Shuǵyla О́mirbekti qurmet tuǵyrynan kórip qalýymyz ǵajap emes.
Azıadada kúresten qurama komanda Nurmahan Tynalıevten keıin 2014 jyldan beri júlde ala almaı keledi. Osy olqylyqtyń ornyn balýandarymyz toltyrady dep oılaımyz.
Stend atýdan Ásem Orynbaıǵa, jalpy áıelder komandasyna úmit artamyz. Ol bıylǵy Álem kýbogynda skıt jattyǵýy boıynsha Almatydaǵy kezeńde top jardy. Al komandalyq saıysta áıelder quramasy jyldyń basynda Qatardyń astanasy Dohada Azııa chempıony ataǵyn jeńip aldy.
Jazǵy Azıadada sadaq atýdan júlde 2002 jyldan beri buıyrmaı keledi. Biraq byltyr Ońtústik Koreıada ótken álem chempıonatynda kompaýnd baǵdarlamasy boıynsha sadaq atýdan komandalyq synǵa qatysqan burymdylarymyz qola júldeni jeńip aldy. Bangladeshte ótken Azııa chempıonatynda erler quramasy birinshi oryndy ıelendi. Sondyqtan bıylǵy saryqurlyq básekesinde de otandastarymyz júlde alýy ábden múmkin. О́ıtkeni, Azıadanyń chempıonyna Los-Andjeles Olımpıadasynyń joldamasy beriledi.
Nysana kózdeýde kórpege qaraı kósiletin shyǵarmyz. Sporttyń osy túrinen quramany ataqty Olga Dovgýn jattyqtyrady. Jaqynda ol komandanyń aldyna maqsat qoıyp otyrǵanyn aıtty. Biraq ta komanldanyń qarsylastary da ońaı shaǵylatyn jańǵaq emes. Mysaly, bir |Qytaıdyń ózin alsaq, bul eldiń mergenderi bıylǵy Álem kýbogy úshin jarysta jaqsy nátıje kórsetti.
Úndistan quramasy da myqtylardyń qatarynda. Bul memlekettiń ókilderi úzdik úshtikte keledi.
Azıadada barlyq elder úshin kanoe men baıdarkada eskek esý júlde kóp ákeletin sport túri bolyp sanalady. 2023 jyly Hanchjoýda ótken Azıadadan sabaq alsaq, bıylǵy dodada osynaý sý sportynan medal alýymyz kerek. Sonymen birge sý doby, taekvondo, tennıs, jeńil atletıkadan, Olımpıada baǵdarlamasyna kirmeıtin karate, djıý-djıtsý, MMA-dan chempıondar shyǵyp, altyn júlde alýymyz múmkin. Bul tek boljam, joramal ǵana. Alda ne bolatynyn jarystyń ózi kórsetedi.
Bıylǵy dodanyń taǵy bir erekshe tusy, jelkendi sport, trıatlon, tennıs, kógaldaǵy hokkeı, serfıng pen skvoshdan jeńimpaz atanǵandar 2028 jyly Los-Andjeles Olımpıadasynyń lıenzııasyn alady.
Jalpy, qolda bar málimetke qaraǵanda, Qazaqstan quramasynyń osy Azıadada 100-ge jýyq medaldi jeńip alý jospary bar.
P.S. Sonymen búgin Kún shyǵys elinde HH jazǵy Azııa oıyndarynyń jalaýy kóteriledi. Bul jarystar 4 qazanǵa deıin sozylady. Bizdiń elden 559 sportshy el namysyn qorǵaýǵa attandy. Árıne, olardyń bári jarysqa joldama-lıenzııa jeńip alǵan sportshylar. Degenmen joldama jeńip alý basqa da el atynan namysqa tyrysyp, jarysqa túsý bir basqa.
Árıne, jas, talantty joldama jeńip alǵan jastardy da Oıyndarǵa tájirıbe jınaqtaý maqsatynda aparý kerek. Ol jaǵynan daý joq. Mysaly, 2023 jyly Qytaıdyń Hanchjoý qalasyna 524 sportshy baryp, 10 altyn, 22 kúmis, 48 qola júlde alyp, jalpykomandalyq esepte 11-oryndy qanaǵat tutyp qaıtty. Endi bıylǵy básekege 571 sportshy qatysady delinip otyr. Buǵan deıin elimizden Azıadaǵa osynshama sportshy qatysqan emes. Bul bir jaǵynan joldama-lıenzııany jeńip alǵan jastarymyzdyń qatary kóbeıip kele jatqanyn bildiredi. Al medaldiń ekinshi jaǵyna qarasaq, osynshama otandasymyz Azıadaǵa barsa, barynsha tyrysyp, altyn júldeni kóptep alyp kelse degimiz keledi. О́ıtkeni, memleket tarapynan sportshylardy qoldaý úshin jaǵdaıdyń bári jasalyp jatyr. Bári de endi adamnyń óz qolynda.
Dastan KENJALIN,
ASTANA
