شىمكەنتتە ءۇش بىردەي شاحمات ءۇيى اشىلدى

شىمكەنتتە ءۇش شاحمات ءۇيىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى ءوتتى، دەپ حابارلايدى قازاقستان شاحمات فەدەراتسياسى.

شاحمات ۇيلەرىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە حالىقارالىق شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ (FIDE) جانە KazChess پرەزيدەنتى تيمۋر تۋرلوۆ پەن شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆ قاتىستى.

جاڭا شاحمات ۇيلەرىنىڭ ورنى كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. ولار شىمكەنتتىڭ تۇرعىندار ءجيى دەمالاتىن ءارى كوپ ۋاقىتىن وتكىزەتىن جەرلەردە ورنالاسقان. جوبانىڭ باستى يدەياسى – شاحماتتى حالىققا بارىنشا قولجەتىمدى ەتۋ. پارتيا ويناۋ نەمەسە مۇددەلەستەرمەن كەزدەسۋ ءۇشىن ارنايى سپورت مەكتەپتەرىنە بارۋدىڭ قاجەتى جوق، بۇعان ەندى ساياباقتار مەن اللەيالاردا دا تولىق جاعداي جاسالعان.

اۋدانى 223 شارشى مەتر ەڭ ۇلكەن شاحمات ءۇيى اباي اتىنداعى ساياباقتا ورنالاسقان. اۋدانى 81 شارشى مەترلىك تاعى ەكى پاۆيلون مەتاللۋرگتەر ساياباعى مەن 17-شاعىن اۋدانداعى اللەيادا سالىندى. سوڭعىسىندا جازعى تەرراسا دا قاراستىرىلعان. زالدار ارنايى شاحمات ۇستەلدەرىمەن جابدىقتالعان.

«قالامىزدا شاحماتقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ جىل سايىن ارتىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. 2024 جىلى ورتالىق ساياباقتا ارداگەرلەر مەن اعا بۋىن وكىلدەرىنە ارنالعان شاحمات ءۇيى اشىلعان بولاتىن. بۇگىندە بۇل يگى باستاما جالعاسۋدا. جاڭا شاحمات ۇيلەرى تۇرعىندارعا باس قوسۋعا، زياتكەرلىك ويىنمەن اينالىسۋعا جانە بوس ۋاقىتىن پايدالى وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا دا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋعا جانە دارىندى سپورتشىلاردى قولداۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەمىز»، دەدى شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆ.

ورتالىق شاحمات ءۇيىنىڭ ديزاينىن ازىرلەۋگە شاحمات قايراتكەرى، شاحماتشىلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى شىڭعىس نۇرعاليموۆ بەلسەندى قاتىستى. مەردىگەر ۇيىم «وردا-ستروي كاپيتال» جشس.

سالتاناتتى اشىلۋدان سوڭ جاڭا شاحمات ۇيلەرىندە بىردەن SHYMKENT CHESS HOUSE BLITZ Challenger 2026 بالالار بليتس-ءتۋرنيرى بولدى. وعان 100 جاس ورەن قاتىستى.

جالپى، شىمكەنتتەن ەلگە تانىمال كوپ شاحماتشى شىققان. سونىڭ ىشىندە اعا بۋىننىڭ جارقىن وكىلدەرىنىڭ ءبىرى — 87 جاستاعى يننا ماتۆەەۆا-پوپرۋكايلو بار. ول 1965 جىلى كسرو چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا ويناعان العاشقى قازاقستاندىق شاحماتشىلاردىڭ ءبىرى بولدى. 1973 جىلى قازاق كسر چەمپيونى اتاعىن جەڭىپ الدى. سودان كەيىن ول ءومىرىنىڭ كوپ جىلىن مەديتسيناعا ارناپ، زەينەت جاسىندا شاحماتقا قايتا ورالدى. 2023 جىلى ماتۆەەۆا-پوپرۋكايلو 65 جاستان اسقان سەنورلار اراسىندا ازيا چەمپيوناتىن جەڭىپ السا، 2025 جىلى وسى جاس ساناتىندا قازاقستان چەمپيونى اتاندى.

شىمكەنتپەن بىرنەشە كورنەكتى شاحماتشىنىڭ ەسىمى تىعىز بايلانىستى. وسى قالانىڭ تۋماسى تامارا كلينك ايەلدەر اراسىنداعى گروسسمەيستەر، قازاقستاننىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى. ول ءتورت رەت شاحمات وليمپياداسىنا دا قاتىسقان.

ءلاززات تاجيەۆا 1992 جانە 1993 جىلدارى ايەلدەر اراسىندا ەكى دۇركىن قازاقستان چەمپيونى بولعان. حالىقارالىق ارەنادا ەل نامىسىن قورعادى. بۇگىندە ونىڭ ەسىمى شىمكەنتتەگى № 4 مامانداندىرىلعان بالالار-جاسوسپىرىمدەر وليمپيادالىق رەزەرۆ سپورت مەكتەبىنە بەرىلگەن. ال قالالىق چەمپيوناتتار شاحماتشىنى ەسكە الۋعا ارنالىپ وتكىزىلەدى.

تاعى ءبىر تانىمال ەسىم گ ۇلىسحان ناحباەۆا — ايەلدەر اراسىنداعى گروسسمەيستەر، قازاقستاننىڭ جەتى دۇركىن چەمپيونى. ول ۇلتتىق قۇراما ساپىندا التى رەت شاحمات وليمپياداسىندا ونەر كورسەتتى.

بۇگىندە ول قازاقستان شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى. رينات جۇماباەۆ — ەلدىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى.

شىمكەنت شاحمات مەكتەبىنىڭ قالىپتاسۋىنا باپكەر، اربيتر ءارى ۇيىمداستىرۋشى گريگوري كيم ۇلكەن ۇلەس قوستى. 1970-جىلداردىڭ اياعىنان باستاپ ونىڭ قىزمەتى قالاداعى شاحماتتى دامىتۋمەن تىعىز بايلانىستى بولدى. بۇگىندە بۇل جۇمىستى جالعاستىرىپ جۇرگەندەردىڭ ءبىرى – 2000 جىلعى قازاقستان چەمپيونى، قازاقستان شاحمات فەدەراتسياسى شىمكەنت فيليالىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى التىن ەسىركەپوۆا.

وسى كۇندەرى شىمكەنت شاحماتشىلاردى تاربيەلەپ قانا قويماي، رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جارىستاردى تۇراقتى تۇردە وتكىزىپ كەلەدى.

2024 جىلى مۇندا الەمدىك شاحماتتىڭ ۇزدىك وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسقان FIDE ايەلدەر گران-ءپريىنىڭ كەزەڭى ءوتتى. ال 2026 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قالا 25 ملن تەڭگە جۇلدە قورى بار KazChess Masters Nauryz 2026 ءتۋرنيرىن وتكىزىپ، قايتادان شاحمات قاۋىمداستىعىنىڭ نازارىندا بولدى.

شاحمات تاقتاسىندا وتانداستارىمىز سەربيا، ءۇندىستان، ماجارستان، مەكسيكا مەن وزبەكستاننان كەلگەن بەلگىلى گروسسمەيستەرلەرمەن وينادى. وعان الەكسەي سارانا، بەنيامين گلەدۋرا، پراناۆ ۆەنكاتەش، مەرۋەرت كاماليدەنوۆا پەن دانيال ساپەنوۆ قاتىستى.

وسى جارىستا 13 جاستاعى دانيس قۋاندىق ۇلىنىڭ شاحمات رەيتينگىسىندە كوش باسىندا جۇرگەن الەكسەي سارانانى جەڭدى. تۋرنير جەڭىمپازى بولىپ 9 مۇمكىندىكتەن 7،5 ۇپاي جيناعان ۇندىستاندىق گروسسمەيستەر پراناۆ ۆەنكاتەش اتاندى.

وسى ايدا شىمكەنتتە 411 جاس ويىنشىنىڭ باسىن قوسقان دىنمۇحامەد قوناەۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان كلاسسيكالىق شاحماتتان قازاقستان بالالار كۋبوگىنىڭ العاشقى كەزەڭى وتكىزىلدى. مۇندا 87 شاحماتشى باق سىناعان سەنورلار اراسىنداعى قازاقستان چەمپيوناتى دا ءوتتى.

وڭىردە شاحماتتان ءبىلىم بەرۋ دە دامىپ كەلەدى. تامىز ايىندا «ءبىلىم بەرۋدەگى شاحمات» باعدارلاماسى بويىنشا جەرگىلىكتى 48 پەداگوگ وقۋىن ءساتتى اياقتادى.

ءۇش شاحمات ءۇيىنىڭ اشىلۋى قالالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋداعى كەلەسى قادام بولىپ، بۇل ويىنعا ءارتۇرلى جاستاعى تۇرعىنداردى ودان ءارى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ەگەر 2015 جىلى ەلىمىزدە 58 شاحمات ءتۋرنيرى وتكىزىلسە، 2025 جىلى ولاردىڭ سانى ءۇش مىڭعا جەتتى. ون جىل ىشىندە جارىستار سانى شامامەن 52 ەسە ءوستى. وڭىرلەردە شاحماتتى دامىتۋمەن قازاقستان شاحمات فەدەراتسياسىنىڭ 20 ايماقتىق فيليالى اينالىسادى.

2026 جىلدىڭ ماۋسىمىندا اقتوبە جۇلدە قورى 100 مىڭ دوللار بولاتىن Aktobe Open – ۆلاديمير دۆوركوۆيچ مەموريالىن وتكىزدى. شىلدە ايىندا وسكەمەندە 16 ەلدەن 200-دەن استام شاحماتشىنى، سونىڭ ىشىندە 22 گروسسمەيستەردى بىرىكتىرگەن Oskemen Open ءوتتى. مۇنداي تۋرنيرلەر جاس ويىنشىلارعا ەلدەن شىقپاي-اق، مىقتى قارسىلاستارمەن تاقتا ۇستىندە كەزدەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 2026 جىلى ەكى مىڭعا جۋىق ادامنىڭ قاتىسۋىمەن 44 شاحماتتىق ءىس-شارا وتكىزىلدى. پاۆلوداردا تامىز ايىندا 185 جاس شاحماتشىنىڭ باسىن قوسقان قازاقستان بالالار كۋبوگىنىڭ «پريرتىشە – 2026» كەزەڭى بولدى.

بۇگىندە ەلىمىز بويىنشا 2026–2027 وقۋ جىلىنىڭ باسىندا «ءبىلىم بەرۋدەگى شاحمات» باعدارلاماسىنا 2 509 مەكتەپ قوسىلدى. شاحمات ساباقتارى 6 770 سىنىپتاعى 133 812 وقۋشىنى قامتيدى. اقتوبە وبلىسىندا شاحمات 202 مەكتەپتە وقۋ ءپانى رەتىندە ەنگىزىلدى. ال پاۆلودار وبلىسىندا بارلىق جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە شاحمات بويىنشا قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن پەداگوگتەردىڭ شتاتتىق بىرلىكتەرى قاراستىرىلعان.

ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ وسى جۇمىستىڭ زاڭدى جالعاسى. مەكتەپ قابىرعاسىندا شاحماتپەن تانىساتىن بالالار كوبەيگەن سايىن، ولاردىڭ ءارى قاراي شەبەرلىگىن شىڭداپ، جارىستارعا قاتىسۋىنا جاعداي جاسايتىن كەڭىستىكتەردى قۇرۋدىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەدى.  شىمكەنت تۇرعىندارى ءۇش جاڭا شاحمات ءۇيىنىڭ اشىلۋى ارقىلى وسىنداي مۇمكىندىككە يە بولىپ وتىر. جاڭا ورتالىقتار العاشقى ءجۇرىسىن جاساپ جۇرگەن بۇلدىرشىندەردەن باستاپ، شاحماتتى سەرىك ەتكەن تاجىريبەلى ويىنشىلارعا دەيىنگى ءارتۇرلى بۋىن وكىلدەرىنىڭ باسىن قوساتىن زاماناۋي الاڭ بولادى.