SportPress.kz Qazaqstan sport jańalyqtary
Shymkentte úsh Shahmat úıiniń saltanatty ashylýy ótti, dep habarlaıdy Qazaqstan shahmat federaııasy.
Shahmat úıleriniń ashylý rásimine Halyqaralyq shahmat federaııasynyń (FIDE) jáne KazChess prezıdenti Tımýr Týrlov pen Shymkent qalasynyń ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov qatysty.
Jańa Shahmat úıleriniń orny kezdeısoq tańdalǵan joq. Olar Shymkenttiń turǵyndar jıi demalatyn ári kóp ýaqytyn ótkizetin jerlerde ornalasqan. Jobanyń basty ıdeıasy – shahmatty halyqqa barynsha qoljetimdi etý. Partııa oınaý nemese múddelestermen kezdesý úshin arnaıy sport mektepterine barýdyń qajeti joq, buǵan endi saıabaqtar men alleıalarda da tolyq jaǵdaı jasalǵan.
Aýdany 223 sharshy metr eń úlken Shahmat úıi Abaı atyndaǵy saıabaqta ornalasqan. Aýdany 81 sharshy metrlik taǵy eki pavılon Metallýrgter saıabaǵy men 17-shaǵyn aýdandaǵy alleıada salyndy. Sońǵysynda jazǵy terrasa da qarastyrylǵan. Zaldar arnaıy shahmat ústelderimen jabdyqtalǵan.
«Qalamyzda shahmatqa degen qyzyǵýshylyqtyń jyl saıyn artyp kele jatqany qýantady. 2024 jyly Ortalyq saıabaqta ardagerler men aǵa býyn ókilderine arnalǵan Shahmat úıi ashylǵan bolatyn. Búginde bul ıgi bastama jalǵasýda. Jańa Shahmat úıleri turǵyndarǵa bas qosýǵa, zııatkerlik oıynmen aınalysýǵa jáne bos ýaqytyn paıdaly ótkizýge múmkindik beredi. Aldaǵy ýaqytta da buqaralyq sportty damytýǵa jáne daryndy sportshylardy qoldaýǵa erekshe kóńil bólemiz», dedi Shymkent qalasynyń ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov.
Ortalyq Shahmat úıiniń dızaınyn ázirleýge shahmat qaıratkeri, Shahmatshylar odaǵynyń prezıdenti Shyńǵys Nurǵalımov belsendi qatysty. Merdiger uıym «Orda-Stroı Kapıtal» JShS.
Saltanatty ashylýdan soń jańa Shahmat úılerinde birden SHYMKENT CHESS HOUSE BLITZ Challenger 2026 balalar blı-týrnıri boldy. Oǵan 100 jas óren qatysty.
Jalpy, Shymkentten elge tanymal kóp shahmatshy shyqqan. Sonyń ishinde aǵa býynnyń jarqyn ókilderiniń biri — 87 jastaǵy Inna Matveeva-Poprýkaılo bar. Ol 1965 jyly KSRO chempıonatynyń fınalynda oınaǵan alǵashqy qazaqstandyq shahmatshylardyń biri boldy. 1973 jyly Qazaq KSR chempıony ataǵyn jeńip aldy. Sodan keıin ol ómiriniń kóp jylyn medıınaǵa arnap, zeınet jasynda shahmatqa qaıta oraldy. 2023 jyly Matveeva-Poprýkaılo 65 jastan asqan senorlar arasynda Azııa chempıonatyn jeńip alsa, 2025 jyly osy jas sanatynda Qazaqstan chempıony atandy.
Shymkentpen birneshe kórnekti shahmatshynyń esimi tyǵyz baılanysty. Osy qalanyń týmasy Tamara Klınk áıelder arasyndaǵy grossmeıster, Qazaqstannyń eki dúrkin chempıony. Ol tórt ret shahmat olımpıadasyna da qatysqan.
Lázzat Tájıeva 1992 jáne 1993 jyldary áıelder arasynda eki dúrkin Qazaqstan chempıony bolǵan. Halyqaralyq arenada el namysyn qorǵady. Búginde onyń esimi Shymkenttegi № 4 mamandandyrylǵan balalar-jasóspirimder olımpıadalyq rezerv sport mektebine berilgen. Al qalalyq chempıonattar shahmatshyny eske alýǵa arnalyp ótkiziledi.
Taǵy bir tanymal esim Gúlishan Nahbaeva — áıelder arasyndaǵy grossmeıster, Qazaqstannyń jeti dúrkin chempıony. Ol ulttyq qurama sapynda alty ret shahmat olımpıadasynda óner kórsetti.
Búginde ol Qazaqstan shahmat federaııasynyń atqarýshy dırektory. Rınat Jumabaev — eldiń úsh dúrkin chempıony.
Shymkent shahmat mektebiniń qalyptasýyna bapker, arbıtr ári uıymdastyrýshy Grıgorıı Kım úlken úles qosty. 1970-jyldardyń aıaǵynan bastap onyń qyzmeti qaladaǵy shahmatty damytýmen tyǵyz baılanysty boldy. Búginde bul jumysty jalǵastyryp júrgenderdiń biri – 2000 jylǵy Qazaqstan chempıony, Qazaqstan shahmat federaııasy Shymkent fılıalynyń atqarýshy dırektory Altyn Esirkepova.
Osy kúnderi Shymkent shahmatshylardy tárbıelep qana qoımaı, respýblıkalyq jáne halyqaralyq deńgeıdegi jarystardy turaqty túrde ótkizip keledi.
2024 jyly munda álemdik shahmattyń úzdik ókilderiniń basyn qosqan FIDE áıelder Gran-prıiniń kezeńi ótti. Al 2026 jyldyń naýryzynda qala 25 mln teńge júlde qory bar KazChess Masters Nauryz 2026 týrnırin ótkizip, qaıtadan shahmat qaýymdastyǵynyń nazarynda boldy.
Shahmat taqtasynda otandastarymyz Serbııa, Úndistan, Majarstan, Meksıka men О́zbekstannan kelgen belgili grossmeısterlermen oınady. Oǵan Alekseı Sarana, Benıamın Gledýra, Pranav Venkatesh, Merýert Kamalıdenova pen Danııal Sapenov qatysty.
Osy jarysta 13 jastaǵy Danıs Qýandyqulynyń shahmat reıtıngisinde kósh basynda júrgen Alekseı Saranany jeńdi. Týrnır jeńimpazy bolyp 9 múmkindikten 7,5 upaı jınaǵan úndistandyq grossmeıster Pranav Venkatesh atandy.
Osy aıda Shymkentte 411 jas oıynshynyń basyn qosqan Dinmuhamed Qonaevty eske alýǵa arnalǵan klassıkalyq shahmattan Qazaqstan Balalar kýbogynyń alǵashqy kezeńi ótkizildi. Munda 87 shahmatshy baq synaǵan senorlar arasyndaǵy Qazaqstan chempıonaty da ótti.
О́ńirde shahmattan bilim berý de damyp keledi. Tamyz aıynda «Bilim berýdegi shahmat» baǵdarlamasy boıynsha jergilikti 48 pedagog oqýyn sátti aıaqtady.
Úsh Shahmat úıiniń ashylýy qalalyq ınfraqurylymdy damytýdaǵy kelesi qadam bolyp, bul oıynǵa ártúrli jastaǵy turǵyndardy odan ári tartýǵa múmkindik beredi.
Eger 2015 jyly elimizde 58 shahmat týrnıri ótkizilse, 2025 jyly olardyń sany úsh myńǵa jetti. On jyl ishinde jarystar sany shamamen 52 ese ósti. О́ńirlerde shahmatty damytýmen Qazaqstan shahmat federaııasynyń 20 aımaqtyq fılıaly aınalysady.
2026 jyldyń maýsymynda Aqtóbe júlde qory 100 myń dollar bolatyn Aktobe Open – Vladımır Dvorkovıch memorıalyn ótkizdi. Shilde aıynda О́skemende 16 elden 200-den astam shahmatshyny, sonyń ishinde 22 grossmeısterdi biriktirgen Oskemen Open ótti. Mundaı týrnırler jas oıynshylarǵa elden shyqpaı-aq, myqty qarsylastarmen taqta ústinde kezdesýge múmkindik beredi.
Shyǵys Qazaqstan oblysynda 2026 jyly eki myńǵa jýyq adamnyń qatysýymen 44 shahmattyq is-shara ótkizildi. Pavlodarda tamyz aıynda 185 jas shahmatshynyń basyn qosqan Qazaqstan Balalar kýbogynyń «Prıırtyshe – 2026» kezeńi boldy.
Búginde elimiz boıynsha 2026–2027 oqý jylynyń basynda «Bilim berýdegi shahmat» baǵdarlamasyna 2 509 mektep qosyldy. Shahmat sabaqtary 6 770 synyptaǵy 133 812 oqýshyny qamtıdy. Aqtóbe oblysynda shahmat 202 mektepte oqý páni retinde engizildi. Al Pavlodar oblysynda barlyq jalpy bilim beretin mektepterde shahmat boıynsha qosymsha bilim beretin pedagogterdiń shtattyq birlikteri qarastyrylǵan.
Infraqurylymdy damytý osy jumystyń zańdy jalǵasy. Mektep qabyrǵasynda shahmatpen tanysatyn balalar kóbeıgen saıyn, olardyń ári qaraı sheberligin shyńdap, jarystarǵa qatysýyna jaǵdaı jasaıtyn keńistikterdi qurýdyń mańyzy arta túsedi. Shymkent turǵyndary úsh jańa Shahmat úıiniń ashylýy arqyly osyndaı múmkindikke ıe bolyp otyr. Jańa ortalyqtar alǵashqy júrisin jasap júrgen búldirshinderden bastap, shahmatty serik etken tájirıbeli oıynshylarǵa deıingi ártúrli býyn ókilderiniń basyn qosatyn zamanaýı alań bolady.
