SportPress.kz Qazaqstan sport jańalyqtary
Qazaq sportynda óshpes iz qaldyrǵan taý tulǵaly esimderdiń arasynda Jaqsylyq Úshkempirovti aıyryqsha ataıtynymyz málim. Jaqsylyq aǵamyz — grek-rım kúresinen Olımpıada chempıony atanǵan tuńǵysh qaradomalaq qazaqtyń balasy bolǵandyqtan esil erdiń esimi el esinen bir sátte umytylmaıtyn, qazaq halqynyń birtýar perzenti.
Aty ańyz balýannyń aramyzdan fánı jalǵanǵa attanyp ketkenini biraz jyl bolsa da aty áıgili balýannyń rýhy jaqyndaı túsken sııaqty. Jaqsylyq Ámiráliulynyń 75 jyldyǵyna oraı K. Ahmetov atyndaǵy Olımıada rezerviniń respýblıkalyq mamandandyrylǵan mektep-ınternat-kolledjinde úlken bir eske alýǵa arnalǵan tartymdy kezdesý boldy.
Oǵan daryndy jasóspirim sport sheberleri de qatysty. Kezdesý tulǵany tanýda tárbıelik, tálimdik mán-maǵynasy óte joǵary deńgeıde ótti. Bul is-sharany uıymdastyrýǵa uıytqy bolǵan ORRMMIK dırektory Jaıdar Saılaýbaev, Saltanat Orynqyzy men birge Gýlmıra Jeldibaeva, Nurgúl Sarbaeva, Altynaı Baıbosynova men Nurgýl Murat sekildi aıtýly mekteptiń yntymaq birligi jarasqan ustaz tárbıeshiler ujymy óte yqtııatty jaýapkershilikpen daıyndalǵan eken.
Basqosýǵa kelgen qurmetti qonaqtardyń arasynda Jaqsylyq Úshkempirovtyń týǵan uly Eldos Jaqsylyquly, grek-rım kúresinen sport sheberi Jaqańnyń ómiriniń sońyna deıin dostyq qatynasta bolyp, bozkilemdi birge kúresken balýan dosy Esenkeldi Saharıev, Ydyryshan Ahıshev, Baǵdat Madalıev pen Jaqsylyq aǵamyzdyń jıeni Jánibek Kúderıev syndy sport salasynyń ardagerleri at basyn buryp arnaıy kelip, aty ańyz balýan týraly estelikterin aıtty.
Ǵasyrda birtýar balýannyń týǵan uly Eldos ákesiniń sol kezdegi shovenıstik solaqaı saıasattyń teperishin kórse de moıymaı óziniń tózimdiligi men eńbekqorlyǵynyń arqasynda olımp shyńana jetkenin aıtyp berdi. Rasymende 1976 jyly Monreal Olımpıadasyna Jaqsylyq aǵamyzdyń barýǵa tolyqtaı múmkindigi bolǵan. Biraq sol kezde syńar ezý saıqal saıasat batyrdy joldan qaqpalap jibermedi. KSRO chempıonatynda 48 kg salmaqta qarsylas shaq keltirmegen apaıtós aǵamyz talaı shettetýdi basyn ótkerip, tipti, kúresti tastaýǵa da nıeti bolǵan eken. Degenmende Olımpıada Máskeýde ótetin bolyp, amalsyzdan arda aǵamyzdy tizimge qosqan eken. Nátıjesinde daryndy balýan 1980 jyly Olımpıada chempıony atansa, keler jyly álem chempıonatynyń altynyn jeńip alady. Iaǵnı, álemde bul salmaqta teńdesiz myqty ekeninin atoılap turyp dáleldeıdi. Mine, Jaqsylyq aǵamyzdyń ómir jolyna kóz salǵanymyzdy uly jeńister jolynda shelektep tógilgen mańdaı ter, jan arpalys, qaısarlyq, shydamdylyq pen tózimdiliktiń arqasynda jetkenin kórip bilemiz.
Osy keshte sonaý jastyq shaqta Semeıde oqyp júrgen kezderden bastap Jaqańnyń erekshe qasıetterin aıtqan ardager balýan Esenkeldi aǵamyz jastarǵa ǵıbraty zor estelikteri aıtty.
Jıynda led ekrannan Jaqsylyq aǵamyz týraly sońǵy bergen suhbaty týraly túsirilgen derekti fılm kórsetilgende jasóspirim sportshylar tyryp etpeı tynysh otyryp, úlken áser aldy. Iá, asyl aǵamyz týraly tańdy tańǵa atyryp aıtýǵa boltyny belgili. Jaqsylyq aǵamyzdyń sý astynda 4 mınýt astam dem almaı júze beretininin bireý bilse bireý bilmes. Sonda uly balýanǵa Jaratýshy bir Alla tynys joldarynda elden erek etip jaratqan eken ǵoı degen oıǵa kelesiń. Sonymen kezdesýde sahna tórine aıtýly mektep ınternattyń ónerli jastary ortaǵy shyǵyp án salyp, dombyramen kúı shertip, kelgen qonaqtardyń kóńilin bir kóterip tastady. Ásirese «Jaqsylyq aǵany joqtaý», dep atalǵan arnaýdy naqyshyna keltirip, jan tebirente oryndaǵan grek-rım bólimindegi 11á synyp oqýshysy Zańǵar Ábdiresh salǵan ánine tipti, kelgen qonaqtar da kózderine jas alyp qaldy.
«Búgingi kún — erteń tarıh», degen qanatty sóz bar. Osyndaı áserli kezdesýden úlken ónege-ósıet alǵan jas sportshylardyń bul kúndi kópke deıin umytpasy anyq. О́ıtkeni jastardy «Tulǵalar arqyly tárbıeleý», degen qaǵıdanyń urpaqqa berer paıdasy zor ekenin osyndaı kezdesýler arqyly bilýge bolady. Ǵumyry sportpen órnektelgen qazaqtyń birtýar daraboz balýany Jaqsylyq Úshkempirov aǵamyzdy eske alýǵa arnalǵan keshte oıǵa túıgen bir jáı, jasórender el namysy úshin otqa tússe kúımeıdi degen uǵymdy sanalaryna quıǵandaı boldy.
Jaqsylyq Úshkempirovtiń ómir joly — eńbekke, adaldyqqa, elge adal qyzmet etýge, eńbekqorlyqqa, tózimdilikke, jeńiske árkez senimmen umytylýǵa baǵyshtalǵan óreli jol. Jaqańnyń aty qazaq sport tarıhynda altyn árippen tańbalanyp qaldy. Asqar taý aǵanyń jarqyn joly jasurpaqqa kúsh jiger bereri haq.
Onyń kúrestegi erekshe bir qasıeti sharshaýdy bilmeıdi eken. Sol 9 mınýt beldesýde ár kezeń saıyn kúshine kúsh qosylyp, sheberligi arta túsetin Alla bergen bir qasıet bolsa kerek. Jaryqtyq ózi sharshamaı qarsylasynyń kúshin sarqyp alyp sharshatyp tastaıtyn boıynda bir erekshelik bolǵanyn birge kúresken Esenkeldi sekildi aǵalar saǵyna eske alady. Iá, uly tulǵanyń esimi el esinde máńgi saqtalary sózsiz. Jaqsylyq aǵamyz kózi tir kezinde: «Shirkin meniń artymnan izimdi jalǵar Olımpıada chempıony atanǵan bir qazaq balasyn kórsem», dep armandap ketti.
Kim biledi, búgingi tulǵany eske alý keshin tamashalap kelgen grek-rım kúresiniń jasóspirim balýandarynyń arasynan aty ańyz aǵamyzdyń armanyn oryndap, Olımpıada asýynda jeńimpaz bolatyn altyn alqaly qazaq balasy otyrýy bek múmkin. Biz qazaq ulttyq dástúrge berik, yrymshyl halyqpyz ǵoı, endeshe úmitimizdi úkilep jastarǵa Jaqsylyq aǵanyń jolyn bersin dep tileıik.
Aqyn ORDABAIULY
ALMATY
