… م ە س س ي جاۋعان ك ءۇ ن!!!

…. ارگەنتينا — انگليا ويىنىنىڭ الدىندا اتلانتانىڭ كوشەلەرى ارگەنتينالىق جانكۇيەرلەرگە… جو-جوق، تازا مەسسيگە تولدى دا كەتتى!!! اندا قاراساڭ دا مەسسي، مىندا قاراساڭ دا مەسسي، كوزىڭدى اشساڭ دا مەسسي، كوزىڭدى جۇمساڭ دا مەسسي! ولاردىڭ Priory كوشەسىمەن جاساعان شەرۋىن كورۋگە كوز كەرەك! ءبىر سوزبەن، ويىن باستالماي تۇرىپ، ارگەنتينا جانكۇيەرلەرى مەسسي دەگەن نوسەردى توگىپ-توگىپ جىبەردى! ءالى توگىپ جاتىر… بۇل نوسەر بۇگىنگى ويىن باستالعاندا اعىلشىنداردى اعىزىپ اكەتە مە، الدە، تۇماندى البيوننان كەلگەن ارگەنتينانىڭ شيرەگىندەي عانا اعىلشىندىق جانكۇيەر ول نوسەردى بىلش-بىلش كەشىپ ءوتىپ كەتە مە، ول جاعى ءبىر عانا اللاعا ايان. مەن دە ءدال وسى جولى ءبىر كوماندانى كەۋدەسىنەن ءتۇرتىپ كورسەتكىم كەلمەدى. مەنى وقىپ جۇرگەن جانكۇيەرلەر مەنىڭ جۇرەگىم كىم دەپ سوعىپ تۇرعانىن بىلەدى. بۇل جەردە سپورتتىڭ وتىمەن كىرىپ، ك ۇلىمەن شىققان، مايىن ىشكەن جان رەتىندە رەتتى ءسوز ايتايىن: «ناعىز مىقتى جەڭسىن!!!»

.. مۇنان بۇرىنعى كۇندىزگى رەپورتاجىمدى «مەسسي جاۋعان كۇن» دەپ اتاپ، اتلانتانىڭ كوشەلەرىنە سيماي كەتكەن «مەسسيلەردىڭ» سۋرەتىن جاريالاپ، ون اۋىز ءسوز جازعانمىن. سىرتتا ءجۇرىپ، تەك تەلەفونمەن رەپورتاج جاساۋ وڭاي ەمەس،ءبىر جەردە سۋرەتتەر بار، ءبىر جەردە ۆيدەو عانا قايتالانىپ، ءبىر جەردە جازعاندارىم ءسوز بەن سۋرەتتى جۇزگە ءبولىپ، شاشىلىپ كەتىپتى. كەشىرىم… ول سۋرەتتەردى بۇگىن قوسا جاريالايمىن. … بۇل امەريكانى قويساشى، كەشە عانا ماياميدە كۇندىزگى ساعات 5-تە ويىن باستالعاندا، قازاقستاندا تۇنگى 12 ەدى، بۇگىن اۋىلدىڭ تۇنگى 12-سىندە اتلانتادا ساعات تۇستەن كەيىنگى 3-ءتى عانا كورسەتىپ تۇردى. بۇل ايتۋ ءۇشىن ايتۋ ەمەس، مۇنداي ۋاقىت «بيلەپ» تۇراتىن ەلدە الەم چەمپيوناتىندا دۇرىستاپ فۋتبول ويناماق تۇگىلى، ەل ارالاپ ءجۇرىپ، اس ءىشۋ وڭاي ەمەس! تاڭعى اسىڭدى تۇستە ءىشىپ، تۇسكى اسىڭدى كەشكە ءىشىپ، كەشكى اسىڭدى قاشان ءىشۋدى بىلمەي جىندى بولاتىنىڭ سەكىلدى… بۇل جارتىلاي فينالدىق ويىندى اعىلشىندار ج ۇلىنىپ باستادى. سودان 55-مينۋتتا الگى مەن ماقتاي بەرەتىن گوردون گول سوققانشا، ارگەنتينا كىمگە تيىسەرىن تاپپاي، ءجونسىز جۇگىردى دە ءجۇردى. تەك الگى گول جون ارقادان تيگەن دىراۋ قامشى سەكىلدى بولدى ما — ارگەنتينا دوپتى اعىلشىنداردان ءبىرجولا تارتىپ الدى. قالعان 30 مينوتتەگى ارگەنتينالىقتاردىڭ دوپتى اياقتارىنا بايلاپ جۇرگەن كورسەتكىشىن قاراڭىز: 90 مينۋتتا انگليا دوپتى 36% ۇستاسا، ارگەنتينا 64% بويى تەپكىلەگەن! … بۇل ويىندا نورۆەگيانىڭ اۋزىن ارتىنان شىعارعان بەللينگەم تىم كورىنە المادى. ول تاپسىرما بويىنشا ءبىر كوزى مەسسيدە بولسا كەرەك. كەين دە ريزا قىپ قاقپاعا ءبىر سوقپادى. كەيننىڭ قايتا-قايتا قۇلاپ،قوس قولىن اسپانعا اتىپ،تورەشىدەن بە،قۇدايدان با «ادىلەت» سۇراعانى بۇگىنگى فۋتبولعا زاڭ ەمەس. … مەسسي دە قاقپاعا سولاقاي «سناريادتاردى» بورتقان جوق. بىراق ول تىنىش ءجۇرىپ بار ويىندى الاشاداي توقىپ بەردى. ارگەنتينانىڭ ءبىرىنشى گولىنىڭ تۇلەپ ۇشقان ۇياسى مەسسيدىڭ سول اياعى بولاتىن. ال، لاۋتارو مارتينەس سوققان جەڭىس گولىن مەسسي عۇلامالىق قيمىلمەن ەكى قورعاۋشىنى ءبىر-بىرىنە سوعىپ، كەيىن قالدىردى دا، وڭ اياعىمەن-اق(!) قولمەن لاقتىرعانداي دوپتى مارينەستىڭ باسپەن سوعار تۇسىنا قالىقتاتىپ بەرە قويدى: مارتينەس تە تارلان ەكەن — بىرگە قارعىعان ەكى قورعاۋشىدان باستى بۇرىن سىلتەدى. جەڭىس دوبى توردا تۋلاپ قالدى!!! … ويىن سوڭىندا كوزىنەن جاس سورعالاعان لاۋتورا مارتينەس بىلاي دەدى: «سوناۋ قاراسيراق بالا كەزىمدە اكەم الىپ بەرگەن بۋتسىمەن ەلىمە اسا قىمبات ءبىر گول سوعارمىن دەپ ءجۇرۋشى ەدىم — مىنا گولىم سول بولدى!» … گول اتاۋلىعا ەرلىك جاسادىم دەپ ەمەس، دوپتى ءجاي تەبە سالعانىم عوي دەپ جۇرەتىن مەسسيدىڭ مارتينەس سوققان ەكىنشى دوپتان سوڭ قوس تىزەسىن سىندىرىپ، كوگالعا وتىرا كەتىپ، ءبىر ءمينوت بويى(!) ەسسىز تويلاۋىن مەن ءبىرىنشى رەت كوردىم. بۇرىن سوعىلعان دوپقا ايەلى ۇل تاپقانداي بۇلاي قۋانعانىن كورگەن ەمەسپىن. كەيىننەن،ويىن اياقتالعان سوڭ، ءوزىنىڭ سول قىلىعىنا ۇيالعانداي: «بۇل جەڭىس،بىزگە، ارگەنتينا قۇراماسىنا كەرەك ەمەس، بۇل جەڭىس ارگەنتينا حالقىنا كەرەك!» دەدى. مۇنان سوڭ فۋتبولدى قالاي قۇدىرەت كورمەيسىڭ؟! اعىلشىندار جاقسى وينادى. سوعىلعان گولدارىنا دەيىنگى ويىندارىن ايتامىن. ودان سوڭ ولار سول ءبىر دوپ باسىمدىقتى ۇستاپ قالامىز دەپ قاتتى قاتەلەستى! باپكەرى ت. تۋحەل دە، شابۋىلشى كەين دە مۇنى مويىندادى. سوناۋ 1966-دان سوڭ 60 جىل وتكىزىپ بارىپ، فۋتبول ءتاجىن كيەمىز بە دەگەن اعىلشىندار بۇل ۇمىتتەرىن تاعى… 60 جىلعا قالدىردى. فۋتبولداعى كوزگە كورىنە بەرمەيتىن نامىس دەگەن قاسيەت جايلى ارگەنتينانىڭ مەسسيمەن اتتاس باس باپكەرى سكالوني ءبىر-اق اۋىز سوزبەن ايتتى: «ەل بىلمەيدى — ارگەنتينانىڭ فۋتبول جەيدەسىن كيدىڭ بە: نە جەڭەسىڭ، نە ولەسىڭ!» … كوپ جانكۇيەر بىلە بەرمەيتىن ءبىر نارسە بار: ول مەنىڭ ارگەنتينا كومانداسىن جەڭىلىسكە قيماي، ءار جولعى ساۋەگەيلىك بارىسىندا جەڭىلدىرمەي الىپ شىعىپ كەلە جاتقانىم! تاعى سولاي ىستەۋ ءۇشىن ءبىر-اق ويىن قالدى. بىراق ول ءبىر ويىن 10 ويىنعا تاتيتىن تارتىستى ماتچ. سودان الىپ شىعا الامىن با؟ تىرىسامىن! كومەكتەسەمىن! اللادان سۇرايمىن! بۇيىرتسا، ارگەنتينا داڭقتى برازيليادان كەيىن(1958،1962) قاتارىنان ەكى رەت الەم چەمپيونى اتانعان ەكىنشى ەل بولار. بۇعان قىلىشىن قايراپ وتىرعان يسپانيا كونسە. نيۋ-يوركتىڭ داڭقتى ارەناسىندا وسى جولى فۋتبول تاريحىندا تۇڭعىش رەت سۋ جاڭا ەۋروپا چەمپيونى مەن ودان دا جاڭا وڭتۇستىك امەريكا چەمپيونى كەزدەسەدى ەكەن. ال، كورەيىك — قارا جەردىڭ قاي پۇشپاعىندا دوپتى دۇرىس تەۋىپ ءجۇر ەكەن؟!! جانە دە مۇنى ءبىلۋ مەن ءۇشىن ەمەس،بۇل جولعى الەمدىك فۋتبولدا جوق بولسا دا ارىتىپ-اشىقتىرار الىسقا بالا-شاعا جيناپ بەرگەن تيىن-تەبەنگە ساپارلاپ كەلىپ،چەمپيوناتتاعى سول 48-ءدىڭ قاتارىندا تۇرا الماعان قازاق ەلىنىڭ اياق دوپشىلارى ءبىلسىن دەپ الاسۇرىپ ءجۇرمىن. مەنىڭ ءبىر اۋىز جازبالارىمداعى قىلت ەتكەن پايدالى وي بولسا، ول — سولار ءۇشىن كەرەك! … ەندى 80-گە تاياعاندا ەل فۋتبولىنا مۇنان باعالى قىزمەت جاساي الماسپىن!

نەسىپ جۇنىسباي ۇلى،

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى،

سپورت ءجۋرناليسى، جازۋشى، سپورت قايراتكەرى

اقش، اتلانتا، دجورجيا شتاتى