ەر ەسىمى ەل ەسىندە

قازاق سپورتىندا وشپەس ءىز قالدىرعان تاۋ تۇلعالى ەسىمدەردىڭ اراسىندا جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتى ايىرىقشا اتايتىنىمىز ءمالىم. جاقسىلىق اعامىز — گرەك-ريم كۇرەسىنەن وليمپيادا چەمپيونى اتانعان تۇڭعىش قارادومالاق قازاقتىڭ بالاسى بولعاندىقتان ەسىل ەردىڭ ەسىمى ەل ەسىنەن ءبىر ساتتە ۇمىتىلمايتىن، قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى.

اتى اڭىز بالۋاننىڭ ارامىزدان ءفاني جالعانعا اتتانىپ كەتكەنىنى ءبىراز جىل بولسا دا اتى ايگىلى بالۋاننىڭ رۋحى جاقىنداي تۇسكەن سياقتى. جاقسىلىق ءامىرالى ۇلىنىڭ 75 جىلدىعىنا وراي ك. احمەتوۆ اتىنداعى وليميادا رەزەرۆىنىڭ رەسپۋبليكالىق مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ينتەرنات-كوللەدجىندە ۇلكەن ءبىر ەسكە الۋعا ارنالعان تارتىمدى كەزدەسۋ بولدى.

وعان دارىندى ءجاسوسپىرىم سپورت شەبەرلەرى دە قاتىستى. كەزدەسۋ تۇلعانى تانۋدا تاربيەلىك، تالىمدىك ءمان-ماعىناسى وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. بۇل ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولعان وررمميك ديرەكتورى جايدار سايلاۋباەۆ، سالتانات ورىنقىزى مەن بىرگە گۋلميرا جەلدىباەۆا، نۇرگۇل سارباەۆا، التىناي بايبوسىنوۆا مەن نۇرگۋل مۇرات سەكىلدى ايتۋلى مەكتەپتىڭ ىنتىماق بىرلىگى جاراسقان ۇستاز تاربيەشىلەر ۇجىمى وتە ىقتياتتى جاۋاپكەرشىلىكپەن دايىندالعان ەكەن.

باسقوسۋعا كەلگەن قۇرمەتتى قوناقتاردىڭ اراسىندا جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتىڭ تۋعان ۇلى ەلدوس جاقسىلىق ۇلى، گرەك-ريم كۇرەسىنەن سپورت شەبەرى جاقاڭنىڭ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن دوستىق قاتىناستا بولىپ، بوزكىلەمدى بىرگە كۇرەسكەن بالۋان دوسى ەسەنكەلدى ساحاريەۆ، ىدىرىسحان احيشەۆ، باعدات ماداليەۆ پەن جاقسىلىق اعامىزدىڭ جيەنى جانىبەك كۇدەريەۆ سىندى سپورت سالاسىنىڭ ارداگەرلەرى ات باسىن بۇرىپ ارنايى كەلىپ، اتى اڭىز بالۋان تۋرالى ەستەلىكتەرىن ايتتى.

عاسىردا ءبىرتۋار بالۋاننىڭ تۋعان ۇلى ەلدوس اكەسىنىڭ سول كەزدەگى شوۆەنيستىك سولاقاي ساياساتتىڭ تەپەرىشىن كورسە دە مويىماي ءوزىنىڭ توزىمدىلىگى مەن ەڭبەكقورلىعىنىڭ ارقاسىندا وليمپ شىڭانا جەتكەنىن ايتىپ بەردى. راسىمەندە 1976 جىلى مونرەال وليمپياداسىنا جاقسىلىق اعامىزدىڭ بارۋعا تولىقتاي مۇمكىندىگى بولعان. بىراق سول كەزدە سىڭار ەزۋ سايقال ساياسات باتىردى جولدان قاقپالاپ جىبەرمەدى. كسرو چەمپيوناتىندا 48 كگ سالماقتا قارسىلاس شاق كەلتىرمەگەن ءاپايتوس اعامىز تالاي شەتتەتۋدى باسىن وتكەرىپ، ءتىپتى، كۇرەستى تاستاۋعا دا نيەتى بولعان ەكەن. دەگەنمەندە وليمپيادا ماسكەۋدە وتەتىن بولىپ، امالسىزدان اردا اعامىزدى تىزىمگە قوسقان ەكەن. ناتيجەسىندە دارىندى بالۋان 1980 جىلى وليمپيادا چەمپيونى اتانسا، كەلەر جىلى الەم چەمپيوناتىنىڭ التىنىن جەڭىپ الادى. ياعني، الەمدە بۇل سالماقتا تەڭدەسىز مىقتى ەكەنىنىن اتويلاپ تۇرىپ دالەلدەيدى. مىنە، جاقسىلىق اعامىزدىڭ ءومىر جولىنا كوز سالعانىمىزدى ۇلى جەڭىستەر جولىندا شەلەكتەپ توگىلگەن ماڭداي تەر، جان ارپالىس، قايسارلىق، شىدامدىلىق پەن توزىمدىلىكتىڭ ارقاسىندا جەتكەنىن كورىپ بىلەمىز.

وسى كەشتە سوناۋ جاستىق شاقتا سەمەيدە وقىپ جۇرگەن كەزدەردەن باستاپ جاقاڭنىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىن ايتقان ارداگەر بالۋان ەسەنكەلدى اعامىز جاستارعا عيبراتى زور ەستەلىكتەرى ايتتى.

جيىندا لەد ەكراننان جاقسىلىق اعامىز تۋرالى سوڭعى بەرگەن سۇحباتى تۋرالى تۇسىرىلگەن دەرەكتى فيلم كورسەتىلگەندە ءجاسوسپىرىم سپورتشىلار تىرىپ ەتپەي تىنىش وتىرىپ، ۇلكەن اسەر الدى. ءيا، اسىل اعامىز تۋرالى تاڭدى تاڭعا اتىرىپ ايتۋعا بولتىنى بەلگىلى. جاقسىلىق اعامىزدىڭ سۋ استىندا 4 مينۋت استام دەم الماي جۇزە بەرەتىنىنىن بىرەۋ بىلسە بىرەۋ بىلمەس. سوندا ۇلى بالۋانعا جاراتۋشى ءبىر اللا تىنىس جولدارىندا ەلدەن ەرەك ەتىپ جاراتقان ەكەن عوي دەگەن ويعا كەلەسىڭ. سونىمەن كەزدەسۋدە ساحنا تورىنە ايتۋلى مەكتەپ ينتەرناتتىڭ ونەرلى جاستارى ورتاعى شىعىپ ءان سالىپ، دومبىرامەن كۇي شەرتىپ، كەلگەن قوناقتاردىڭ كوڭىلىن ءبىر كوتەرىپ تاستادى. اسىرەسە «جاقسىلىق اعانى جوقتاۋ»، دەپ اتالعان ارناۋدى ناقىشىنا كەلتىرىپ، جان تەبىرەنتە ورىنداعان گرەك-ريم بولىمىندەگى ء11ا سىنىپ وقۋشىسى زاڭعار ابدىرەش سالعان انىنە ءتىپتى، كەلگەن قوناقتار دا كوزدەرىنە جاس الىپ قالدى.

«بۇگىنگى كۇن — ەرتەڭ تاريح»،  دەگەن قاناتتى ءسوز بار. وسىنداي اسەرلى كەزدەسۋدەن ۇلكەن ونەگە-وسيەت العان جاس سپورتشىلاردىڭ بۇل كۇندى كوپكە دەيىن ۇمىتپاسى انىق. ويتكەنى جاستاردى «تۇلعالار ارقىلى تاربيەلەۋ»، دەگەن قاعيدانىڭ ۇرپاققا بەرەر پايداسى زور ەكەنىن وسىنداي كەزدەسۋلەر ارقىلى بىلۋگە بولادى. عۇمىرى سپورتپەن ورنەكتەلگەن قازاقتىڭ ءبىرتۋار دارابوز بالۋانى جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ اعامىزدى ەسكە الۋعا ارنالعان كەشتە ويعا تۇيگەن ءبىر ءجاي، جاسورەندەر ەل نامىسى ءۇشىن وتقا تۇسسە كۇيمەيدى دەگەن ۇعىمدى سانالارىنا قۇيعانداي بولدى.

جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتىڭ ءومىر جولى — ەڭبەككە، ادالدىققا، ەلگە ادال قىزمەت ەتۋگە، ەڭبەكقورلىققا، توزىمدىلىككە، جەڭىسكە اركەز سەنىممەن ۇمىتىلۋعا باعىشتالعان ورەلى جول. جاقاڭنىڭ اتى قازاق سپورت تاريحىندا التىن ارىپپەن تاڭبالانىپ قالدى. اسقار تاۋ اعانىڭ جارقىن جولى جاسۇرپاققا كۇش جىگەر بەرەرى حاق.

ونىڭ كۇرەستەگى ەرەكشە ءبىر قاسيەتى شارشاۋدى بىلمەيدى ەكەن. سول 9 مينۋت بەلدەسۋدە ءار كەزەڭ سايىن كۇشىنە كۇش قوسىلىپ، شەبەرلىگى ارتا تۇسەتىن اللا بەرگەن ءبىر قاسيەت بولسا كەرەك. جارىقتىق ءوزى شارشاماي قارسىلاسىنىڭ كۇشىن سارقىپ الىپ شارشاتىپ تاستايتىن بويىندا ءبىر ەرەكشەلىك بولعانىن بىرگە كۇرەسكەن ەسەنكەلدى سەكىلدى اعالار ساعىنا ەسكە الادى. ءيا، ۇلى تۇلعانىڭ ەسىمى ەل ەسىندە ماڭگى ساقتالارى ءسوزسىز. جاقسىلىق اعامىز كوزى ءتىر كەزىندە: «شىركىن مەنىڭ ارتىمنان ءىزىمدى جالعار وليمپيادا چەمپيونى اتانعان ءبىر قازاق بالاسىن كورسەم»، دەپ ارمانداپ كەتتى.

كىم بىلەدى، بۇگىنگى تۇلعانى ەسكە الۋ كەشىن تاماشالاپ كەلگەن گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ ءجاسوسپىرىم بالۋاندارىنىڭ اراسىنان اتى اڭىز اعامىزدىڭ ارمانىن ورىنداپ، وليمپيادا اسۋىندا جەڭىمپاز بولاتىن التىن القالى قازاق بالاسى وتىرۋى بەك مۇمكىن. ءبىز قازاق ۇلتتىق داستۇرگە بەرىك، ىرىمشىل حالىقپىز عوي، ەندەشە ءۇمىتىمىزدى ۇكىلەپ جاستارعا جاقسىلىق اعانىڭ جولىن بەرسىن دەپ تىلەيىك.

 

اقىن ورداباي ۇلى

الماتى