Jumyry bardyń ǵumyry bar

“Adam denesiniń jetilýi — onyń densaýlyǵy; eger deniń saý bolsa, onda ony saqtamaq kerek, al eger saý bolsa, onda dendi saýyqtyrý kerek”, -dep densaýlyqtyń qadiri týraly uly shyǵystyń oıshyly Ál-Farabı asqan bilgirlikpen aıtqan eken. Sport optımıstik ómirmen, sergektik mádenıetin qalyptastyratyn bolsa, osy bir qamshynyń sabyndaı qysqa ýaqytta, dene qımylyn arttyryp, qozǵalysty kúsheıtkende ǵana ómirge degen súıspenshilik arta túsedi dep oılaımyz.

Árıne, úlken sportta júrmegendikten anda-sanda osyndaı saıystarǵa qyzý kirisip ketken jandarǵa aýyr tıeri de sózsiz. Tipti, jaraqat alyp qalýy da múmkin. Mysaly, jastar atqa shaýyp, túrli sporttarmen belsene aınalyssa qalypty jaǵdaı dep qabyldaımyz. Al, 40-50 den asqan jastardaǵy azamattarǵa tańyrqaı qaraıtynymyz durys emes dep oılaımyn.

Negizi, myna kórshiles Qytaı elinde qarttar kóshede turyp alyp, túrli jattyǵýlardy jasap jatady. Oǵan nazar salyp jatqan bir jan joq. Bizdiń elde qoǵamdyq oryndar men sport alańdarynda jattyǵyp ne bolmasy júgirip júrgen aqsamaıly egde adamdarǵa tesile qarap, túrli sózderdi aıtyp ketip bara jatqan adamdardy kóresiń. Adam úshin qozǵalys ómirdiń tiregi ekenin umyptaǵanymyz lázim.

Ataqty klassık jazýshy Ǵabıt Músirepov “Durys jolǵa qoıylǵan deneshynyqtyrý oıyndary oqý-bilim alýǵa bóget emes, qaıta boıdy sergitip, oıyna járdem etetin nárse”, — degen eken. Sondyqtanda sporttyń jalpy adamnyń densaýlyǵynyń shyńdala túsýine berer paıdasy sheksiz. Al bul turǵyda fýtboldyń bereri mol. Fýtbol jas talǵamaıtyn sport túri. Jetpisten asqan ata býynnnyń da alańdarda dop teýip júrgeni jasupraqqa úlken ónege. “О́ıtkeni, sport-densaýlyqtyń kepili”.

О́tken beısenbide Almaty oblysy Ile aýdany О́tegen kentinde ardagerler arasynda alaman fýtbol jarysy bolyp ótti.

Bul jarys jyl saıyn uıymdastyrylyp kelgendikten dástúrli týrnırdiń birine aınalǵan. Jarysqa qylshyldaǵan qyryq jastan joǵary jepiske deıin fýtbol ardagerleri kelip baqtaryn synap, fýtboldan úlken áser alyp qaıtatyn. Sondyqtanda bul básekeni ardagerler asyǵa kútetini bar. Qazaq «ter shyqqan kisiden dert shyǵady»-degen. Jas kelgen soń aıaq-súıekter aýyr tartyp, aýyrý jaǵalaı túseri belgili. Sondyqtanda kárilikke, dári-dármekke baılanyp qalmaý úshin sporttyń bereri zor ekenin dárigerlerde aıtatyny anyq. Al fýtbol oınap deneni qyzdyryp, ter tógý arqyly densaýlyq shıraı túsedi. Mine sondyqtanda О́tegen kentinde ótken jarysqa kelip qatysqan ardgerlerdiń bári derlik sportty ómirlerine uran etip ustaǵan.

Ardagerler arysynda ótken dúbirli jarys osy óńirdi aýyl sportynyń damýyna úles qosqan sport janashyry marqum Ahmed Davydovty eske alýǵa arnalǵan. Kóp jyldan beri osy jarysty uıymdastyryp, muryndyq bolyp kelgen elge belgili sport qalamgeri, sport salasynda jaryq kórgen kóptegen kitaptyń avtory, fýtbol ardageri Álim Aanapııanov aǵamyz. Jyl saıyn fýtbol ardagerleriniń basyn qosyp, erekshe bir meıram tartý etip júrgen ardager qalamgerdiń bul isi saýapty is ári kópke úlgi dep bilemiz.

Sonymen tizimge kelip tirkelgen ardager komandalar eki topqa bólinip oıyndaryn bastap ketti. “Syrly aıaqtyń syry ketse de syny ketpeıdi”, — demekshi, qabyrǵalas jatqan qos alańda ótken oıyndarda shúmektep ter tógip, jeńis úshin bar sheberlikterin kórsetip kórermenderin tánti etken ardagerlerdiń arasynan ozyp shyqqandary jarys uıymdastyrýshysy Álim aǵamyzdyń ázirlegen kýboktary men baǵaly syılyqtaryna ıe boldy. Sonymen qatar jarys sońynda týrnırdiń úzdik qaqpashy, úzdik oıynshysy, úzdik shabýylshysy, úzdik qorǵaýshysy degen nomınaııalar boıynsha sańylaq oıynshylar qurmetpen marapattaldy. Jarystan alǵan tamasha áserlerin bólisip alańda júrgen ardagerler qaýymy kópke deıin kete almaı birin-biri qımaı tarqasty. Iıa bul jarystyń dúbir ketse de kúbiri este uzaq qalarynda daý joq. «Deni saýdyń jany saý», — degen el bolǵandyqtan ardagerlerdiń ómirlerine serkektik pen serpin beritin osyndaı jarystardy jıi ótkizse nur ústine nur bolmaq. Jumyry bardyń ǵumyry bar ekenin este saqtaıyq.

Aqyn ORDABAIULY,

ALMATY