… الەم چەمپيوناتىنا اۋىلدان قول بۇلعاۋ — 2

فينالدىق ويىننىڭ ءار ءساتىن تەلەفونىما داۋىستاپ جازىپ وتىردىم. ول جازبالار مىناۋ:

— فينالدى كاسىپقوي بوكستىڭ باس ءجىبىن ۇستايتىن مايكل باففەر ايقايلاپ اشتى دا ليونەل مەسسي ورتاداعى دوپتى ءبىرىنشى تەۋىپ باستادى. …باففەردى ايتامىن دا: نەبارى 6ح6 مەترلىك بوكستىڭ شارشى الاڭىندا تۇرىپ ايقايلاعاننىڭ ءجونى بولەك، ال، 100ح200 مەترلىك ستاديونعا، سول ستاديونداعى 82 630 جانكۇيەرگە ايقايلاعانىنا جول بولسىن. ونىڭ ايقايى ەش قۇلاقتا قالعان جوق. امريكاڭ دا «بوياۋشى بوياۋشى دەگەنگە ساقالىن بوياي بەرەدى» ەكەن;

— قاقپانى ءبىرىنشى بولىپ يسپاندار كوزدەدى. قاقپاشى قاعىپ ۇلگەردى;

— ەكى فۋتبولشى قاقتىعىسىپ، بىرى قۇلاپ ەدى، تورەشى ويىندى توقتاتقان جوق. ونىسى ءجون — قيت ەتسە ىسقىرا بەرۋدەن فۋتبولشىلار تۇگىلى جانكۇيەردىڭ ءوزى شارشاپ كەتتى. فۋتبولىڭ دا وزىنشە ءبىر توبەلەس! تەپكىلەسىپ،قاعىسىپ،قۇلاپ تۇرىپ، قايتا شايقاساتىن مادەني توبەلەس. وندايدىڭ بارىنە ىسقىرا بەرسە ويىن بولمايدى، وتىرسا وپاق، تۇرسا سوپاق بولادى;

— ازىرگە ويىن ورتادا شيەلەنىسىپ جاتىر. قارسى قاقپا جاققا دوپتى بىرتە-بىرتە جىلجىتىپ جاتقان كوماندا يسپانيا. مىنە، ولار ءبىرىنشى بۇرىشتاما ورىنداپ ۇلگەردى;

— مەسسيگە ءبىرىنشى رەت دوپ جەتكىزىلىپ ەدى، ونى قىر ارقاسىنان قوس قولمەن ءتۇيىپ جىبەرىپ، جالپاسىنان ءتۇسىردى;

— ويىن قازان تولى سۋدى شايقاعانداي، ارلى — بەرلى تولقىپ تۇر. فۋتبولىڭ دا قىزىق ءوزى: ءبىر دوپتى ەكى قاقپاعا كىرگىزۋ ءۇشىن 20 ادام جانتالاسادى. بەرىلگەن 90 مينۋت تۇگىلى ودان سوڭعى «نە بار، نە جوق» كەزەڭگە بەرىلەتىن 120 مينۋتتە دە 20 ادام ءبىر دوپتى ەكى قاقپاعا زورلانا ءجۇرىپ ءبىر رەت، ەكى رەت قانا كىرگىزەدى، تىپتى كىرگىزە الماۋى دا مۇمكىن. بۇگىن دە سولاي بولارداي كورىنەدى ماعان;

— ارگەنتينانىڭ قاقپاسىنا ەكىنشى بۇرىشتاما بەلگىلەندى. بۇل — يسپانداردىڭ قارسىلاسىن قىسىپ جاتقانىنىڭ بەلگىسى;

— ويىننىڭ 23-ءشى مينۋتى سوقتى. فۋتبولشىلاردى سۋاتقا جىبەردى. فينال كۇنى امەريكادا اۋا رايى فۋتبولشىلارعا جاقتاسىپ، جەلتەڭ ءارى سالقىن بولىپ تۇر. بىراق بۇرىن فيفا قابىلداماعان زاڭ وسى ءبىر 40 كۇندە ۇستەمدىك جاساپ، ار تايمنىڭ تۋرا تەڭ جارتىسىندا ەكى كوماندانىڭ ويىنشىلارىن دا سۋ ىشۋگە جىبەرەدى. بۇل — قاتە شەشىم! «فۋتبول قانداي اۋا رايى بولسا دا وينالادى!» دەگەن قاناتتى ءسوزدىڭ استارىندا كۇن كۇيىپ تۇرسا دا، قار جاۋىپ تۇرسا دا كەستە بويىنشا بولۋعا ءتيىس فۋتبول وينالۋى كەرەك دەگەن ماعىنا بار. ال، وزى 45 مينۋتقا عانا سوزىلاتىن فۋتبول تايمدارىن تەڭ ەكىگە ءبولىپ، ويلاعان ويدى دا،ويناعان ويىندى دا ورتاسىنان ءۇزىپ جىبەرۋ — فۋتبول زاڭىنا قايشى. …ونىڭ ۇستىنە، بۇل 3 ءمينۋتتىڭ باس-اياعىندا جاڭا عانا الاڭدا جالعىز-جالعىز اتوي سالعان 11 فۋتبولشىعا باپكەرلەرى كيلىگىپ، اقىل-كەڭەستەرىن ءۇيىپ-توگەدى. بۇل دا فۋتبولعا جات ەرەجە. ءبىر ويىنعا باپكەر ءۇشىن بەرىلەتىن مۇمكىندىك — ويىن الدى مەن ەكى تايم اراسىنداعى 15 مينۋتتىك ءۇزىلىس. باسقا كەزدە 11 ويىنشىعا جولاۋعا ەشكىمنىڭ حاقىسى جوق. سوندىقتان دا كوماندالاردىڭ باس باپكەرلەرىن الاڭعا تىم جاقىنداتپايتىن ارنايى سىزىقتار سىزىلعان;

— ويىن كوپشىلىكتى تامسانتارداي قىزىقتى ەمەس. فينال عوي. فينالدىڭ سالماعى ادام ولتىرەردەي. كەزدەيسوق بولىمسىز قاتەلىك ويىن تاعدىرىن شەشىپ كەتەتىنىن ءار فۋتبولشى-اق تۇسىنەدى. تۇسىنەدى دە اياعىن ساناپ باسادى;

— يسپانداردىڭ باسىمدىعى بىلىنە باستادى. اسىرەسە، سول قاپتالدا ويناپ جاتقان كۋكۋرەليانىڭ ويىنى ەرەكشە. قاقپانىڭ الدىنا دوپتى كولدەنەڭ تاستاۋدا كۋكۋرەليا جاراپ تۇر. …تاعى ءبىرىن تاستادى. دوپ قاقپاعا سوعىلىپ ەدى ارگەنتينا قاقپاشىسى بۇل جولى دا قايتاردى;

— ءبىرىنشى تايم اياقتالماي جاتىپ-اق ارگەنتينا قۇراماسى ەكى ويىنشىسىن الماستىردى: مارتينەستىڭ ورنىنا وتامەندي، گونسالەستىڭ ورنىنا پارادەس شىقتى. بۇل الماستىرۋلار ولاردىڭ تىعىرىققا تىرەلىپ جاتقانىنان حابار بەرگەندەي;

— تايم اياقتالىسىمەن 200-گە تارتا بوزبالا ستاديوننىڭ جاسىل الاڭىنىڭ بەتىنە ارنايى دايىنداعان ويۋلى جابۋدى جاۋىپ جىبەردى! ءبىر ستاديوننىڭ كوگالىنان ءبىر تال ءشوپ تە كورىنبەستەي ەتىپ جاۋىپ جىبەرەتىن جابۋ دايارلاپ قويعان ۇيىمداستىرۋشىلارعا تاڭداي قاعىپ،تاڭ قالاسىڭ. ودان ارعى ارەكەتتەر فۋتبولعا،ونىڭ ىشىندە، فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىنا كولەڭكەسىن تۇسىرەتىن ارەكەتتەر بولدى: جابۋدىڭ ۇستىمەن ارتىستەر بيلەپ، ان ايتاتىن تۇعىرنامالار سۇيرەپ اكەلىنىپ، فۋتبولدان الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالى ءان مەن بيگە اينالدى. بۇل الەم چەمپيوناتى قانشالىقتى قىزىق پەن شىجىققا تولى بولىپ جاتسا دا، فينالدىق ويىننىڭ ەكى تايمىنىڭ اراسىندا سول جاسىل الاڭدا الگى ءبىزدىڭ قازاقتار دا اتا-باباسىنىڭ سوزىندەي ايتاتىن شوۋ(سايقىمازاق) باستالدى دا كەتتى. ول كەلەسى ساعاتتىڭ 20-شى مينۋتى باستالعاندا عانا ءبىتتى. فيفا ء«بىز ەكى تايم اراسىنداعى ءۇزىلىستى 15 ەمەس،17 مينۋتكە عانا سوزدىق» دەگەنى بوس بىلشىل. ءۇزىلىس قۇرىعاندا 25-30 مينۋتكە سوزىلدى. ال، بۇل فۋتبول ەرەجەسىنە،ونىڭ ۇستىنە، 40 كۇندىك چەمپيوناتتىڭ فينالىنا جاسالعان كوز كورىپ،قۇلاق ەستىمەگەن زيانكەستىك! «نە وت جانسىن،نە وتقا ۇستاعان اس ءپىسسىن!»، دەيدى ەكەن تۇرىكتەر. سولار ايتقانداي ول كۇنى 82 مىڭ جانكۇيەر نە فۋتبول كورۋگە، نە ءان تىڭداپ، بيگە بۇلعاڭداۋلارى كەرەك بولاتىن;

— ەكىنشى تايم باستالىسىمەن يسپاندار تاعى دا ارگەنتينا ويىنشىلارىن تىقسىرىپ كەلىپ، قاقپاعا قاۋىپ ءتوندىردى. تاعى دا ءبىر قۇداي مەن قاقپاشى مارتينەس ساقتاپ قالدى;

— ءبىرىنشى رەت ارگەنتينا بۇرىشتاما الدى. مەسسي تاستادى دوپتى. بۇرىشتاما پايداعا اسپادى;

— كورگەن كوزدە جازىق جوق: يسپانيا قۇراماسىنىڭ قاقپاشىسى ۋناي سيموننىڭ قاقپاشىلىق قولعابى قىزىل ءتۇستى — يسپاندار قىزىل جەيدەمەن ويناپ جاتقان. ارگەنتينا قۇراماسىنىڭ قاقپاشىسى ەميليانو مارتينەستىڭ كيگەن قولعابى اق ءتۇستى ەكەن — ارگەنتينا اققا ءتان جەيدەمەن وينادى عوي;

— ارگەنتينا قۇراماسى تاعى ءبىر ويىنشىسىن الماستىردى. ياعني، العاشقى 11 ويىنشى جاقسى ويناي الماي جاتىر دەگەن ءسوز. ەكىنشى تايمنىڭ جارتىسى دا وتكەن جوق;

— ەكىنشى رەت سۋاتقا بارماي تۇرىپ-اق يسپانيا دا ەكى ويىنشىسىن الماستىردى. نەگىزگى شابىلشى ميكەل ويارسابەلدىڭ ورنىنا فەرران توررەس شىقتى دا،فابيان ءرۋيستى پەدري الماستىردى;

— ويىن فۋتبولدان گورى ەكى جاقتىڭ قاقتىعىسىنا كوپ ۇقساپ كەلەدى. بىراق تورەشى ويىندى ۇزە بەرمەي،ىسقىرىعىن الاقانىنا قىسىپ ءجۇر;

— ارگەنتينا تاعى ويىنشى الماستىردى. بۇل ولاردىڭ ويىندارىنىڭ كەتۋىنىڭ كەتە باستاعانىنىڭ بەلگىسى;

— …مەسسي الاڭ ورتاسىندا ارلى-بەرلى كوگال تاپتاپ قانا ءجۇر. ونىڭ دوپ كەلسە ءدۇر سىلكىنەتىنىن بىلەمىز. بىراق دوپتىڭ وعان تيگەنىنەن تيمەگەنى كوپ. كارى ارلان قورعاۋشىلارعا اندا-ساندا ايبات شەگىپ قويادى. بىراق فۋتبول زاڭى — سەس كورسەتۋ ەمەس، قاقپاعا دوپ سوعۋ عوي. ول جاعىنان ەكى كوماندا دا ۇياتتى;

— قاراپ وتىرىپ مەسسيدى مارادونامەن سالىستىرىپ قويامىن. مەكسيكا مەن يتاليادا وتكەن الەم چەمپيوناتتارىندا كوز قۇرىشىمدى قاندىرعان مارادونا دا نەگىزىنەن تىم تومەنگە تۇسپەي، الاڭنىڭ كەۋدە تۇسىندا جۇرەتىن. ول دا وزىنە دومالاپ كەلە قالار دوپتى كۇتەتىن. دوپتىڭ ءوزى كەلمەسە، بىلەگى مەن بالاعىن ءتۇرىپ تاستاپ، ءوزى كىرىپ كەتەتىن توپ ورتاسىنا. سودان الىپ شىعاتىن! الا دوپتى اياعىنا ءبىر بايلادى ما،ەندى ودان دوپتى تارتىپ الۋ — ءاي، مۇمكىن ەمەس-اۋ، مۇمكىن ەمەس! قارسىلاستار قاقپاسىنىڭ الدىندا قۇيىن تۇرعىزىپ، بۇرشاق جاۋدىرىپ ءبىر-اق تىناتىن مارادونا مارقاسقا! بىراق كەزىندەگى مارادونا مەن بۇگىنگى مەسسيدىڭ اراسىندا ون جىلداي وتە الماس جاس شاماسى جاتىر. بۇل — ءبىر دوپتى 20 ادام قۋالاعان قۇيىن-پەرىن باسەكەدە از جاس ەمەس;

— يسپانيا قىلبۇراۋدى ودان ارى بۇراي تۇسۋدە. تاعى دا دوپ ارگەنتينانىڭ قاقپاسىنا قاراي زەڭبىرەكتىڭ وعىنداي زۋلاپ ەدى، مارتينەس قاعىپ ۇلگەردى. بۇل قاقپاشىڭ ازىرگە قاقپاسىنا سالىنعان قارا ق ۇلىپتى اشار ەمەس! فۋتبولداعى «ەڭ مىقتى قورعانىس — شابۋىل!» بولسا،ول جاعىنان ارگەنتينا اقساپ تۇر. ولار ىلۋدە ءبىر دوپ تيگەندە دە يسپانيا قاقپاسىن تەك الىستان كورىپ، وق اتار جەرگە جەتپەي كەرى قايتىپ جاتىر;

— ويىندا بارعان سايىن دوپ تەبۋ مەن اياقتان تەبۋ ميداي ارالاسىپ بارادى. بۇل ءبىر فۋتبول مەن ەرەجەسىز جەكپە-جەكتىڭ بىرىككەن جوباسىنداي بولىپ كورىنىپ،جۇرەكتى مۇزداتىپ قويادى. مىنا جەكپە-جەكتىڭ قورىتىندىسىن جوبالاي الماي، جان القىمعا تىعىلىپ تۇر;

— يسپانيا قىسقان ۇستىنە قىسىپ جاتىر. بۇرىشتاما بەردى يسپاندىقتار! تاعى بۇرىشتاما! تاعى! ارگەنتينانىڭ جانى اۋپىرىمدەپ ارەڭ قالىپ جاتىر;

— ەكىنشى تايم اياقتالدى. مۇندا دا ءتورت مينۋت قوسىلدى. سۋ بەرگەننەن نە پايدا، ول ۋاقىتتار قوسىمشا ۋاقىت بولىپ، ويىندى ۇزارتىپ جاتىر. سول ۋاقىتتىڭ بارىندە يسپاندىقتار باسىمدىق كورسەتتى. ارگەنتينانىڭ وسى 98 مينۋت بويى قالاي گول جىبەرمەگەنىن تۇسىنە الماي مەن وتىرمىن;

— ءۇشىنشى تايم باستالعان. الاڭداعى ويىننىڭ قىزۋى مەتالل قايناتاتىن پەشتەردەن كەم بولماي تۇر. ءبىر كەزدە… دوپ الۋعا ۇمتىلعان يسپاندىق قورعاۋشى پاۋ كۋبارسيگە قاراي دوپتى بەرمەۋ ءۇشىن ارگەنتينالىق ەنتسو فەرناندەس قاناتسىز ۇشتى. بىراق كەشىكتى. دوپتى كۋبارسي تەۋىپ ۇلگەردى. فەرناندەس ءوز قارقىنىن توقتاتا الماي، كۋبارسيدى شالعىمەن شالعانداي جالپ ەتكىزدى. كۋبارسي اۋادا ەكى اينالىپ بارىپ، جەرگە گۇرس ەتە قالدى. تورەشىنىڭ ىسقىرىعى دا شىر ەتتى. سارى قاعازىن كورسەتە بەرىپ،قولىن قالتاسىنا قايتا سالعان باس تورەشى دەرەۋ قىزىل قاعاز الىپ شىقتى. وسىدان ءۇش مينۋت بۇرىن تورەشىگە داۋىس كوتەرىپ داۋلاسقانى ءۇشىن سارى قاعاز العان فەرناندەس ەكىنشى سارى قاعازىن قىزىلعا ايىرباستاپ،الاڭنان قۋىلدى. ونسىز دا تەك قورعانىپ جۇرگەن ارگەنتينا قۇراماسى ءۇشىن بۇل وسى ساتتە كەسىلگەن ء«ولىم جازاسى» ەدى;

— ارادا ءۇش مينوتتەي ءوتتى مە، وتپەدى مە، يسپاندىقتار تاعى دا ارگەنتينانىڭ ايىپ الاڭىنا باسىپ كىردى. وسى كەزدە پەدرو پوررو وڭ قاناتتان قاقپا الدىنا قالىقتاتىپ تۇرىپ دوپ تاستادى. دوپقا ارگەنتينانىڭ قورعاۋشىلارىمەن بىرگە يسپاندىق جارتىلاي قورعاۋشى نيكو ۋيليامس بىرگە ۇمتىلدى. دوپ جاقتاۋ سىزىقتان ەندى اسادى-اۋ دەگەن كەزدە نيكو ۋيليامس دوپتى باسپەن كەرى قايتارىپ ۇلگەردى. دوپ قاقپا الدىندا باعۋسىز تۇرعان فەرران توررەستكە ءدال كەلدى. ويىننىڭ 61-ءشى مينۋتىندە عانا الاڭعا شىققان يسپاندىق شابۋىلشى سول اياقپەن-اق دوپتى قاقپا ماڭدايشاسىنا تيەر-تيمەس ەتىپ،تورعا توپ ەتكىزدى! ويىننىڭ تاعدىرى شەشىلگەنى اركىمگە ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن بەلگىلى بولدى. مەن بۇعان دەيىن دە جارىتىپ شابۋىل جاساماعان،بۇعان دەيىنگى 96 مينۋت بويى «ا، قۇدايلاپ» ارەڭ جۇرگەن، بۇعان دەيىن تولىق قۇراممەن دە ەشتەمە تىندىرماعان، ال وسى ساتتە نەبارى 10 ويىنشىمەن قالعان ارگەنتينا قۇراما كومانداسىنىڭ قاھارماندىق تانىتىپ، ويىندى تەڭەستىرىپ كەتەتىنىنە كۇماندى ەدىم;

— سولاي بولدى. قالعان قىسقاشا ءبىر جارىم تايمدا باس كوتەرگەندەي بولعانىمەن ارگەنتينا فۋتبولشىلارى ەسەپتى وزگەرتە المادى. ىسقىرىقپەن بىرگە يسپاندىق فۋتبولشىلار اسپانعا قارعىدى، ارگەنتينالىق ويىنشىلار جەر باۋىرلادى;

— الەم كۋبوگىن يسپانيا قۇراماسىنىڭ كاپيتانىنا فيفا-نىڭ پرەزيدەنتى د.ينفانتينو اپارىپ بەرمەك بولىپ ەدى وعان مويىنعا مەدال ىلۋگە بەلسەنە قاتىسقان اقش پرەزيدەنتى د.ترامپ جارماستى. ەكەۋلەپ كۋبوكتى رودريگە جەتكىزدى. بۇل قيمىلدار فيفا زاڭىنا قارسى بولاتىن. الەم كۋبوگىن تۇعىردان جەڭىمپاز كوماندانىڭ كاپيتانى ءوزى بارىپ الۋعا عانا قاقىلى ەدى. ونى ينفانتينونىڭ اكەلىپ بەرۋى مىندەت ەمەس بولاتىن. ال، ورتا جولدان ترامپتىڭ قوسارلانا جابىسۋى فيفا زاڭىن وسى چەمپيوناتتا ء…شى رەت بۇزدى! وسىنىڭ ءبارى فيفا ماڭايىنداعى بولاشاق شايقاستاردىڭ العىشارتتارى بولعالى تۇر;

— تاريحتا تۇڭعىش رەت 48 كوماندا قاتىسىپ، باس-اياعى 40 كۇنگە سوزىلعان فۋتبولدان كەزەكتى الەم چەمپيوناتى اياقتالدى! جاقسىسى مەن جامانى، تابىسى مەن كەمشىلىگى، قۋانىشى مەن رەنىشى ەگىز قوزىداي قاتار جۇرگەن بۇل چەمپيوناتتىڭ قورىتىندىسىن شىعارۋ بولاشاقتىڭ شارۋاسى. ءوزى ويناماسا دا سىرتتاي جوسپار قۇرىپ، قاراپ وتىرعان قازاقستان فۋتبولى ءۇشىن دە ۇيرەنەر جانە جادىندا ۇستار كوپ ماسەلەلەر بولدى. ونى ەلىمىزدە فۋتبولعا جاۋاپ بەرەتىن اقىلدى ازاماتتار قويىن كىتاپشالارىنا جازىپ وتىرىپ، زەرتتەيدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ءبىز جۋرناليست قاۋىمى كورگەنىمىز بەن بىلگەنىمىزدى سول جاندار ءۇشىن جازىپ،جاريالايمىز. ءبىز «ويناعان» فۋتبول وسى. بۇل ءبىرىنشى تايم عانا. الدا تاعى ءبىر تايم بار. كىم بىلەدى، بۇل «ويىننىڭ» دا ءۇشىنشى،ءتورتىنشى تايمى بولىپ قالا ما؟ ويىن سوڭى 11 مەترلىك ايىپ دوبىن تەبىسۋگە ۇلاسپايدى دەپ كىم ايتتى؟ سولارعا ساقاداي ساي بولايىق. پىكىر قايشىلىعى جاقسى نارسە. تەك سول قايشىمەن ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ءتىلىمىزدى قىرشىپ المايىق…

 

نەسىپ جۇنىسباي ۇلى،

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى،

سپورت ءجۋرناليسى، جازۋشى، سپورت قايراتكەرى